«Ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ με» (Ιω. β΄, 17) ήταν η φράση που επανερχόταν επίμονα στον μυαλό μου καθώς μελετούσα το νέο βιβλίο του συμπολίτη μας Χάρη Στρατιδάκη, το οποίο φέρει τον εύγλωττο και συμβολικά φορτισμένο αγιογραφικό τίτλο: «Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ» – Η ζωή σε μια επαρχιακή πόλη στη δεκαετία του 1960.
Το εκτενές αυτό έργο, αποτελούμενο από 425 σελίδες, συνιστά το ώριμο αποτέλεσμα μιας μακράς ερευνητικής πορείας, η οποία είχε ήδη έλθει σε επαφή με το ρεθεμνιώτικο κοινό, μέσα από 52 εβδομαδιαίες ημίωρες ραδιοφωνικές αναγνώσεις από τον σταθμό Team FM, αλλά και με προδημοσιεύσεις, στη συνέχεια, από την έγκριτη τοπική εφημερίδα «Κρητική Επιθεώρηση».
Η σταθερή και συνεπής αφοσίωση του συγγραφέα στη μελέτη της τοπικής ιστορίας καθίσταται εμφανής από τις πρώτες κιόλας σελίδες του βιβλίου, καθώς αποτυπώνεται η συστηματική και πολύχρονη προσπάθειά του να ανασυστήσει το συχνά ερμητικά κλεισμένο βιβλίο της ζωής της πολιτείας μας. Η ανθρώπινη μνήμη, επιρρεπής στη φθορά, σε συνδυασμό με τις πολυπρόσωπες και απρόσωπες δομές της σύγχρονης κοινωνίας, οδηγεί συχνά σε τέτοιες καταστάσεις. Έτσι, το έργο του Χ. Στρατιδάκη λειτουργεί ως αντίβαρο σε αυτή τη διαδικασία, επιχειρώντας να διασώσει στοιχεία που κινδύνευαν να χαθούν μέσα σε λίγες μόλις δεκαετίες.
Το βιβλίο ειδικότερα εστιάζει στη δεκαετία του 1960, μια περίοδο καθοριστική για την ελληνική κοινωνία και το παγκόσμιο γίγνεσθαι. Μέσα από μια σύντομη αλλά ουσιαστική ιστορική αναδρομή, ο συγγραφέας εισάγει τον αναγνώστη του στο κλίμα της εποχής. Στη συνέχεια, περιδιαβαίνει μεθοδικά τα σοκάκια του Ρεθύμνου, αναδεικνύοντας το ανθρώπινο πρόσωπο μιας πόλης που μετασχηματίζεται δημιουργικά και διεκδικεί τη θέση της στον σύγχρονο κόσμο.
Η προσπάθεια του συγγραφέα να αναστήσει τα γεγονότα και τα πρόσωπα που σημάδεψαν την τοπική ιστορία γίνεται με μοναδική ζωντάνια και καθηλωτική λεπτομέρεια. Με επιμονή και συστηματικότητα ανασύρει μορφές της καθημερινότητας – ανθρώπους του μόχθου, επαγγελματίες, λειτουργούς, καλλιτέχνες, δασκάλους – οι οποίοι, αν και ζούσαν ανάμεσά μας και αποτελούσαν ζωντανό κομμάτι της κοινωνικής εμπειρίας, συχνά παραμένουν στη σκιά του χρόνου. Η καταγραφή τους δεν αποτελεί απλώς μια πράξη μνήμης, αλλά και καθοριστική συμβολή στη διατήρηση της συλλογικής ταυτότητας.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Χάρης Στρατιδάκης εξετάζει διεξοδικά την κοινωνική σύνθεση της πόλης του Ρεθύμνου κατά την περίοδο εκείνη. την υγεία (Νοσοκομείο, κλινικές, γιατρούς, φαρμακοποιούς), τα μέσα ενημέρωσης, τον αθλητισμό, τον πολιτισμό γενικότερα (συλλόγους, ζωγράφους, αγιογράφους), την παιδεία (σχολεία, λογίους, συγγραφείς), τη μουσική (φιλαρμονική, κρητική μουσική, οργανοπαίκτες, μουσικούς και συνθέτες), τη νομαρχιακή αυτοδιοίκηση και την εκκλησιαστική ζωή του τόπου (Μητρόπολη, μοναστήρια, ενορίες, εκκλησιαστικές προσωπικότητες) και πλήθος άλλων θεματικών ενοτήτων. Με τον τρόπο αυτό ανασυνθέτει ένα πλήρες και πολυδιάστατο «μωσαϊκό» της κοινωνικής και πολιτισμικής ζωής της πόλης του Ρεθέμνους, ενώ σε παράρτημα παραθέτει και στοιχεία από τη ζωή σε ένα χωριό της δεκαετίας του εξήντα.
Η προσέγγιση αυτή ενσωματώνεται οργανικά στη συνολική φιλοσοφία του συγγραφέα ότι η ιστορία μιας πόλης δεν συγκροτείται από μεμονωμένα γεγονότα, αλλά από ένα σύνθετο πλέγμα κοινωνικών, πολιτισμικών και θεσμικών παραμέτρων. Έτσι, η παράθεση των θεματικών δεν λειτουργεί ως απλή απαρίθμηση, αλλά ως τεκμηρίωση της πολυδιάστατης φύσης της τοπικής ζωής. Αυτή ακριβώς η μεθοδολογία εντάσσει το έργο στο πεδίο της μικροϊστορίας· ο Χ. Στρατιδάκης δεν περιορίζεται στη μακροϊστορία των μεγάλων και ηχηρών γεγονότων, αλλά στρέφεται επιμελώς στα μικρά και συχνά παραγνωρισμένα στοιχεία που συγκροτούν την καθημερινότητα, αποκαλύπτοντας το ήθος μιας εποχής και μιας κοινωνίας.
Ο Χ. Στρατιδάκης αποδεικνύει, περαιτέρω, ότι διαθέτει την ικανότητα να συνομιλεί άριστα με τα γεγονότα και τους πρωταγωνιστές τους. Με αξιοσημείωτη αφηγηματική ευχέρεια καταγράφει ακόμη και τις λεπτότερες αποχρώσεις της ταυτότητάς τους, είτε όπως του τις μετέφεραν παλαιοί Ρεθεμνιώτες, είτε όπως τις εντόπισε ο ίδιος μέσα από την προσωπική του μελέτη και έρευνα.
Μέσα από αυτή τη μεθοδολογική οπτική, στις σελίδες του βιβλίου αναδύεται ανάγλυφα η ατμόσφαιρα του παλαιού Ρεθέμνους: οι γεύσεις, οι μυρωδιές, οι ήχοι και οι εικόνες μιας εποχής που για εμάς τους μεγαλύτερους αποτελούν βιωμένη εμπειρία, ενώ για τους νεότερους συνιστούν μια πολύτιμη μαρτυρία. Ο αναγνώστης «περιηγείται» στα καταστήματα και τα εργαστήρια της πόλης – στο γαλακτομπούρεκο του Γρηγοριάδη, στα υφάσματα και τα γυαλιά του Πλατύρραχου, στις πορσελάνες του Κυδωνάκη, στους φούρνους του Τζέληση και του Κοτάκη, στα πηλίκια και στα σχολικά είδη του Μπαρμπουνάκη και του Λεωνίδα Χατζηδάκη. Πρόκειται για σημεία αναφοράς που συγκροτούν τη συλλογική μνήμη και αποτυπώνουν την κοινωνική δυναμική της εποχής.
Ο συγγραφέας, με τη γνώση, την ευαισθησία και την ανθρωπιά που τον χαρακτηρίζουν, μας μεταφέρει σε μια εποχή όπου οι κοινωνικοί δεσμοί ήταν ισχυρότεροι και οι ανθρώπινες σχέσεις πιο άμεσες και ουσιαστικές. Η περιγραφή των γειτονιών, των σπιτιών και των μυριστικών που στόλιζαν τις αυλές δεν λειτουργεί απλώς ως νοσταλγική αναφορά, αλλά ως τεκμήριο μιας κοινωνικής πραγματικότητας που αξίζει να μελετηθεί. Χειμαρρώδης και πληθωρικός στη γνώση, τα συναισθήματα και την ανθρωπιά, ο Χάρης γράφει γυρίζοντάς μας σε μιαν άλλη πιο ανθρώπινη εποχή, όταν όλοι ήταν δεμένοι μεταξύ τους- γείτονες, φίλοι και συγγενείς- και λεπτές μυρωδιές ξεχύνονταν από τις γλάστρες με τα μυριστικά και τα ποικιλόχρωμα γαρίφαλα, που στόλιζαν ένα γύρο τα ρεθεμνιώτικα σπίτια σε κάθε γειτονιά.
Μετά από όλα αυτά, θεωρούμε ότι ο συμπολίτης μας Χάρης Στρατιδάκης είναι άξιος του «δικαίου επαίνου» της Πολιτείας, γιατί το έργο του αποτελεί σημαντική συμβολή στη μελέτη της τοπικής ιστορίας και της συλλογικής μνήμης. Με βαθιά συναίσθηση ευθύνης απέναντι στον τόπο και τους ανθρώπους του, επιδίωξε να διασώσει στοιχεία που κινδύνευαν να χαθούν και να προσφέρει στους συμπολίτες του ένα έργο που πληροφορεί, τεκμηριώνει και ταυτόχρονα ψυχαγωγεί. Η ολοκλήρωση του βιβλίου αυτού αποτελεί, αναμφίβολα, τη μεγαλύτερη δικαίωση της προσπάθειάς του.
www.ret-anadromes.blogspot.com
http://historicalcrete.ims.forth.gr
