Ένα μεγάλο πρόβλημα που υπάρχει εδώ στην παλιά πόλη είναι ότι κανένας δεν ενδιαφέρεται για την επιδερμίδα των κτιρίων, όπως τονίζει ο Στέφανος Σκανδάλης
Αντικρίζοντας συχνά κανείς ένα αξιόλογο αρχιτεκτονικό έργο το οποίο πληροί και αισθητικά κριτήρια (εναρμονισμένο με το περιβάλλον κ.λπ.) αλλά και τεχνικά έτσι που το αποτέλεσμα να εξυπηρετεί τη σύγχρονη ζωή του ανθρώπου και τις απαιτήσεις που αυτή ενέχει, παραβλέπει ή δεν σκέπτεται καν το πόσο καθόλου εύκολη υπόθεση είναι να υλοποιηθεί ένα τέτοιο έργο. Αυτή ακριβώς ήταν και η προβληματική της εκδήλωσης που διοργάνωσε ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Ρεθύμνου με τίτλο «Οι Αρχιτέκτονες του Ρεθύμνου παρουσιάζουν», το περασμένο Σάββατο στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης. Με άλλα λόγια, σε δηλώσεις του ο Στέφανος Σκανδάλης, πρόεδρος συλλόγου Αρχιτεκτόνων Ρεθύμνου εξήγησε πως η εκδήλωση αποτέλεσε μια προσπάθεια να αναδειχθούν οι δυσκολίες που πρέπει να ξεπεράσει συχνά ένας αρχιτέκτονας προκειμένου να παραδώσει ένα «ποιοτικό» έργο, δυσκολίες τις οποίες ο εκάστοτε πελάτης και ο καθένας εμπλεκόμενος ή μη δεν λαμβάνει υπόψη του. Έτσι, στο πλαίσιο της εκδήλωσης αρχιτέκτονες του Ρεθύμνου παρουσίασαν ένα αγαπημένο του έργο ο καθένας ώστε να αναδειχθεί και η δουλειά των μελών του συλλόγου αλλά και να επισημανθούν όλα τα παραπάνω προκειμένου να προκύψει μια γόνιμη συζήτηση ανάμεσα στους αρχιτέκτονες αλλά και το ευρύ κοινό που έδωσε το παρών. «Κάνουμε μέσα στο πλαίσιο ενός ανοίγματος στην κοινωνία, μια προσπάθεια να δείξουμε τις προβληματικές της ποιοτικής αρχιτεκτονικής. Έτσι, καλέσαμε τους συναδέλφους να παρουσιάσουν ένα αγαπημένο τους έργο που έχουν επιμεληθεί. Παρουσιάζουμε κυρίως έργα που υλοποιήθηκαν μέσα στον νομό. Το θέμα είναι ότι βλέπουμε ένα υλοποιημένο έργο και το βλέπουμε να γυαλίζει, να αστράφτει. Αλλά δεν είναι έτσι ακριβώς τα πράγματα. Κάθε έργο «κρύβει» πίσω του δυσκολίες. Οπότε ο κάθε συνάδελφος παρουσιάζει ένα αγαπημένο του έργο, άρα ποιοτικό, και μιλάμε για τις δυσκολίες που χρειάστηκε να ξεπεράσει για να υλοποιηθεί. Αυτές οι κουβέντες, οι εξηγήσεις, θα γίνουν κοινό κτήμα, όχι μόνο μεταξύ των συναδέλφων αλλά και του κοινού και έτσι θα έχουμε μια καλύτερη εικόνα για τις θεματικές της αρχιτεκτονικής», αναφέρει ο κ. Σκανδάλης.
Οι συχνότερες δυσκολίες επομένως που συναντά ένας αρχιτέκτονας στην προσπάθειά του να κάνει τη δουλειά του, όπως εξηγεί ο κ. Σκανδάλης, είναι φυσικά η γραφειοκρατία, αλλά και η δυσκολία εξεύρεσης τεχνικού προσωπικού, ενώ σημαντικό κομμάτι συνιστά και η καλή επικοινωνία και συνεννόηση με τον εκάστοτε πελάτη όπου εκεί πρέπει να βρεθεί μια τομή ανάμεσα στις ανάγκες και τις απαιτήσεις του τελευταίου με τα κριτήρια (αισθητικά, επιστημονικά κ.λπ.) του αρχιτέκτονα αλλά και τους κανονισμούς και τις προδιαγραφές της ελληνικής νομοθεσίας. «Οι πιο συνηθισμένες δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένας αρχιτέκτονας είναι η γραφειοκρατία και η έλλειψη κατάλληλου τεχνικού προσωπικού. Γιατί εδώ στο Ρέθυμνο έχουμε ένα μεγάλο πρόβλημα ότι απορροφώνται όλοι από τα ξενοδοχεία. Τους καλούς τεχνίτες δεν τους βρίσκεις από μια περίοδο και έπειτα. Και επιπλέον συχνά αντιμετωπίζουμε και δυσκολία στις διαπροσωπικές σχέσεις. Ο κάθε ιδιοκτήτης προσπαθεί να επιβάλλει πράγματα, θέλει να αγνοήσει τους κανονισμούς, δεν του αρέσουν κάποια πράγματα, έχει συνηθίσει άλλες συνθήκες από τη χώρα του (σ.σ. αν πρόκειται για ξένο πελάτη). Όλα αυτά είναι ένα συνηθισμένο πλαίσιο που εμείς κάθε φορά καλούμεθα να το αντιμετωπίσουμε και να το φέρουμε στα μέτρα μας. Τώρα για να κάνεις ένα πολύ καλό έργο που πραγματικά θα κάνει τη διαφορά, πρέπει όλα αυτά να ξεπεραστούν και να είσαι και λίγο τυχερός. Αλλά όλο αυτό που είναι μια καθημερινότητα για εμάς δεν είναι πάντοτε αντιληπτό στο κοινό, και αυτό προσπαθούμε να βελτιώσουμε μέσω τέτοιων εκδηλώσεων».
Γίνεται Αθήνα χωρίς Ακρόπολη;
Όπως σημειώνει ακόμη ο κ. Σκανδάλης, για να οριστεί ένα έργο ως σύγχρονο και ποιοτικό, αυτό θα πρέπει να πληροί κάποιες προϋποθέσεις οι οποίες ικανοποιούν τις απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής. Από την εξασφάλιση ανέσεων που κάποτε δεν υπήρχαν, μέχρι τη διασύνδεση με το περιβάλλον και την εναρμόνιση με αυτό.
«Ένα σύγχρονο κτίριο υπηρετεί τη σύγχρονη ζωή του ανθρώπου. Η σύγχρονη ζωή του ανθρώπου έχει μέσα το αυτοκίνητο, άρα χρειαζόμαστε γκαράζ. Θέλουμε κάποιες τεχνικές ευκολίες που παλαιότερα δεν υπήρχανε. Θέλουμε σίγουρα να χαιρόμαστε τη φύση άρα θέλουμε μεγάλα ανοίγματα. Να έχουμε μια καλύτερη σχέση του εσωτερικού με τον εξωτερικό χώρο, που παλιά δεν υπήρχε. Και γενικά η σύγχρονη ζωή του ανθρώπου περιέχει περισσότερες ανέσεις και μια μεγαλύτερη αγάπη και θέληση να έρθει σε επαφή με τη φύση, και ιδιαίτερα αυτό αφορά τους ξένους. Που για αυτό έρχονται στην Ελλάδα, έχουμε καταπληκτικά τοπία. Όλα αυτά θέλουν μια προσοχή. Και βέβαια μπαίνει και ο παράγοντας διαφύλαξης του περιβάλλοντος και ενσωμάτωσης και εναρμόνισης. Ένα κτίριο που είναι εναρμονισμένο και ποιοτικό αναβαθμίζει το περιβάλλον και το αντίστροφο. Δηλαδή φανταστείτε την Αθήνα, χωρίς την Ακρόπολη, που είναι χτισμένη πάνω σε ένα φυσικό βράχο, αλλά είναι ένα κτίριο, φτιαγμένο από αρχιτέκτονες. Άρα είναι μια ισορροπία ευαίσθητη που πρέπει να την προσέξουμε».
Τα «θέματα» της παλιάς και νέας πόλης του Ρεθύμνου
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης παρουσιάστηκαν σύγχρονα αρχιτεκτονικά έργα των μελών του συλλόγου Αρχιτεκτόνων Ρεθύμνου. Ο κ. Σκανδάλης, σύγχρονα ορίζει τόσο τα έργα τα οποία ανεγείρονται από την αρχή αλλά και την ανάπλαση ενός βενετσιάνικου κτιρίου της παλιάς πόλης, το οποίο βρίσκεται κάτω από το καθεστώς προστασίας της Εφορείας Αρχαιοτήτων. Με αφορμή την τελευταία περίπτωση, δόθηκε η ευκαιρία στον πρόεδρο του συλλόγου Αρχιτεκτόνων Ρεθύμνου να επισημάνει πως ένα βασικό θέμα που αντιμετωπίζει η αρχιτεκτονική της παλιάς πόλης είναι η έλλειψη ενδιαφέροντος για την «επιδερμίδα» των κτιρίων, όπου συχνά κατά την αναπαλαίωση των κτιρίων γίνονται παρεμβάσεις έτσι που να χάνεται η «επιδερμίδα» 300 και 400 χρόνων. Και αυτό όπως εξηγεί δεν ενδιαφέρει την Εφορεία Αρχαιοτήτων παρόλο που έχει επισημανθεί επανειλημμένως από τον σύλλογο. Και από την άλλη, βασικό ζήτημα είναι οι διάφορες εξωτερικές μονάδες των κλιματιστικών αλλά και τα ηλιακά πάνελ που φαίνονται αντικρίζοντας κανείς την παλιά πόλη και εδώ κανείς δεν μπαίνει στη διαδικασία να τα επικαλύψει με κάποιο τρόπο, παρόλο που η νομοθεσία το επιβάλλει. «Η κουβέντα της εκδήλωσης έχει να κάνει με αυτό που αντιμετωπίζουμε σήμερα οι αρχιτέκτονες υπηρετώντας τη σύγχρονη ζωή του ανθρώπου. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο υπάρχει και η κουβέντα ότι θα πρέπει με μεγάλη ευαισθησία να χειριστούμε την κληρονομιά μας, την αρχιτεκτονική κληρονομιά μας. Ένα μεγάλο πρόβλημα που υπάρχει εδώ στην παλιά πόλη είναι ότι κανένας δεν ενδιαφέρεται για την επιδερμίδα των κτιρίων. Και η επιδερμίδα των κτιρίων μπορεί και να είναι 300-400 χρόνων. Και καθαιρούνε τα κονιάματα τα βενετσιάνικα και βάζουν θερμοπροσόψεις. Κανένας δεν λέει τίποτα. Εκτός από εμάς. Μέχρι στιγμής δεν έχουμε δει την ευαισθησία από την αρχαιολογική υπηρεσία. Εμείς το λέμε όπου σταθούμε. Ότι ένα κτίριο του οποίου η επιδερμίδα εξαφανίζεται ή είναι κάτω από δέκα πόντους ας πούμε φελιζόλ και σοβά, δεν είναι το ίδιο παλιό κτίριο το οποίο θα μπορούσαμε να έχουμε ή που ξέραμε. Και ένα άλλο ζήτημα είναι η εναρμόνιση των ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων στο κτίριο. Είτε είναι παλιό είτε είναι καινούργιο. Δηλαδή βλέπουμε παντού τα ηλιακά πάνελ, τις εξωτερικές μονάδες. Ενώ υπάρχει νόμος, υπάρχει το άρθρο 19 του ΝΟΚ που λέει ότι πρέπει να είναι εναρμονισμένα αυτά. Υπάρχει μια αδιαφορία πάνω σε αυτό το θέμα. Εμείς πάλι προσπαθούμε να ευαισθητοποιήσουμε τον κόσμο σε αυτό το θέμα».
Όπως επεσήμανε ο κ. Σκανδάλης εν γένει η πόλη του Ρεθύμνου, παλιά και νέα έχει και αξιόλογα σημεία και τμήματα τα οποία επιδέχονται βελτιώσεις. «Το Ρέθυμνο δεν είναι ένα πράγμα. Είναι πολλά κομμάτια: Είναι η παλιά πόλη, είναι οι επεκτάσεις, είναι οι οικισμοί. Δεν μπορώ να ισοπεδώσω τα πάντα ούτε να είμαι τρελά χαρούμενος για τα πάντα. Ανάλογα την περίπτωση. Κάποιες φορές βλέπουμε προσεγμένα έργα και αυτό θέλουμε να αναδείξουμε στην εκδήλωση. Άλλες φορές λέμε τι γίνεται εδώ».
Κατά τον ίδιο πάντως εξίσου σημαντικό είναι και στην παλιά αλλά και στη νέα πόλη να γίνονται προσεγμένα και ποιοτικά αρχιτεκτονικά έργα, τα οποία όπως τονίζει στο τέλος της μέρας θα υπηρετούν τον άνθρωπο, πράγμα που είναι και ο σκοπός εν γένει της αρχιτεκτονικής τέχνης. «Και ένα τοπίο κρητικό με ένα όμορφο κτίριο σύγχρονο είναι εξίσου σημαντικό με το σωστά και προσεγμένα δουλεμένο κτίριο το βενετσιάνικο. Είναι και τα δύο σημαντικά. Άρα πρέπει να είμαστε ευαίσθητοι όχι μόνο για την παλιά πόλη, αλλά και για τα νέα πράγματα που γίνονται. Σε γενικές γραμμές τολμάω να πω ότι υπάρχει μια θέληση βελτίωσης στην πόλη μας, βλέπουμε πράγματα, βλέπουμε τις αναπλάσεις που γίνονται γύρω γύρω και μέσα στην παλιά πόλη. Έχει αλλάξει η εικόνα προς το καλύτερο όμως πολλά ακόμα έχουν να γίνουν», αναφέρει ο πρόεδρος του συλλόγου Αρχιτεκτόνων Ρεθύμνου και καταλήγει επισημαίνοντας: «Μη ποιοτικό έργο είναι αυτό που δεν υπηρετεί τον άνθρωπο. Τι σημαίνει δεν τον υπηρετεί; Δεν τον αφήνει να κατοικήσει και να είναι ευτυχισμένος μέσα σε αυτό το έργο. Δηλαδή ο στόχος της αρχιτεκτονικής είναι να διερευνήσει τη δυνατότητα απόκτησης ευτυχίας δια μέσου του κατοικείν. Μέσα από την κατοίκηση μήπως είναι δυνατόν να είμαστε και ευτυχισμένοι; Αυτή είναι η δουλειά μας. Δηλαδή να κάνουμε τον κόσμο ευτυχισμένο όταν κατοικεί. Όταν αυτό δεν γίνεται για διάφορους λόγους τότε αυτό δεν είναι ποιοτικό έργο».
