Και άλλους ήρωες αναδεικνύει το οδοιπορικό στην Παντάνασσα
Μεγάλο πανηγύρι γίνεται κάθε χρόνο στις 8 Σεπτεμβρίου και στο Άνω Μέρος.
Μια σπάνια φωτογραφία από το πανηγύρι του 1928 αναδεικνύει τη σχέση του χωριού με τον μεγάλο λυράρη Γιώργο Μουζουράκη που ήταν τόπος καταγωγής του από τη μητέρα του το γένος Χατζηδάκη.
Ακριβώς στο κέντρο διακρίνεται ο σπουδαίος λυράρης, με ξεχωριστή παρουσία, όχι μόνο στην περιοχή Αμαρίου, αλλά γενικότερα στην Κρήτη.
Ο Μουζουράκης ήταν τότε 24 χρόνων αλλά ήδη καταξιωμένος στον καλλιτεχνικό χώρο.
Την φωτογραφία παρέδωσε ο Γιώργος Μουζουράκης, λίγο πριν τον θάνατό του, στον Θεόδωρο Τσόντο, σημερινό πρόεδρο της Αδελφότητας Κρητών Πειραιά «Η Ομόνοια».
Σήμερα η φωτογραφία βρίσκεται στα χέρια της εγγονής του Αμαριώτη λυράρη.
Όπως συνήθιζε ο Γιώργης Μουζουράκης απαθανάτιζε με τον στίχο του κάθε περιοχή που τον είχε εντυπωσιάσει. Δεν θα μπορούσε να κάνει εξαίρεση στο Άνω Μέρος τόπο κι αυτό καταγωγής του. Και γράφει σχετικά:
«Με αγκαλιά τη λύρα μου επήρα τόσαπάνω
εις τ’ Άνω Μέρος να ‘νεβώ μνημόσυνο να κάνω
Τσοι φίλους πούχα τσοι παλιούς σφιχτά να χαιρετήσω
και τ’ Ανωμεριανά στενά να ξαναπερπατίξω
Για όσους αποθάνανε συχωρεμό να πούμε
γιατί αργά ή γρήγορα θα πάμε να τσοι βρούμε
Μα πούνε ο Κεραμιανός ο Γιώργης ο λεβέντης
που πάντα διακρίνετο σαν έμπενε στο γλέντι.
Κι ο Κατσουτήνης γει Σφηνιάς πανθούσε σαν λουλούδι
Αυτός είναι που έβγαλε του Χίτλερ το τραγούδι
Θυμούμε και το φίλο μου Σταμάτη Παπουτσάκη
Αλλά και τον Απόστολο και τάλλο Κουγιτάκη
Τη Κουγιτάρα δε ξεχνώ το Καπαρό Λευτέρη
Ήταν λυράρης ξακουστός, από δεν είχε ταίρι
Και το Βουργίδη δε ξεχνώ και τ’ άλλο Χατζηδάκη
Δεύτερος ήταν ξάδερφος του Γιώργη Μουζουράκη
Και άλλος ένας ήτανε που τον θυμούντε όλοι
Τα γλένδια και τη λεβενδια το Μπουμπουλομανόλη
Το Μαθιουδάκη δε ξεχνώ, λύρα και μαντινάδες
Παρ όλο πούτανε τυφλός έκανε και καντάδες
Κρατώ και ‘γω καταγωγή φίλοι απ το χωριό σας
Και εδά που ήρθα να σας ειδώ θανάνε σ’ επαινό σας
Εις τ’ Ανω Μέρος πάντοτε γλένδια μεγάλα κάνουν
Απού τσοι Χατζηδάκηδες, της μάνας μου η μάνα
Τζίτζικας ο πατέρας τση, από μεγάλο σόι
Ήτανε λέει όμορφη και λιγερή στο μπόι
Παντρεύτηκε στο Μέρωνα το Καλοειδά το Κώστα
Το σφρίγος πού ‘χω στη ζωή σ’ αυτούς τους δυο χρωστάω
Ήταν γυναίκα όμορφη και μερακλού μεγάλη
Σ’ όλην την περιφέρεια λέγουν δεν ήταν άλλη
Αυτήν κι μένα η ρίζα μου, και πάντα τη προσέχω
Σαν φυλαχτό στο στήθος μου πυξίδα θα την έχω
Προιχρόνια 72 ήρθα στο πανηγύρι
Και καβαλάρης ήμουνα πάνω σ’ ένα μπεγίρη
Έπαιζα λύρα στο χωριό, με όρεξη μεγάλη
Νενήντα έξι τα λαλλω μα θα τη παίξω πάλι
Φωτογραφίες έφερα να ειδούν παιδιά κι εγκόνια
Για να μη με ξεχάσετε να με θυμάστε αιώνια
Δημότης θέλω να γενώ εις την κοινότητά σας
Γιατί μ’ αρέσει ο τρόπος σας κι συμπεριφορά σας
Όντε κι αν έρθω στο χωριό χειμώνα ή καλοκαίρι
ούλοι με γέλιο χαιρετούν μου σφίγγουν και το χέρι.
29/7/2000
Μουζουράκης»
Αξέχαστη η κόρη του Ρούλα Μουζουράκη
Η κόρη του Ρούλα Μουζουράκη αν δεν είχε τη θλιβερή τύχη να πεθάνει τόσο νέα θα είχε επιτελέσει έργο ισάξιο με άλλων ερευνητών της παράδοσης.
Ακόμα όμως και στα λίγα περιθώρια δράσης που της επέτρεψε η ζωή κατάφερε να προσφέρει σπουδαίο έργο. Η παρουσία της στη δημόσια τηλεόραση (ΕΡΤ και ΕΡΤ2) κυρίως κατά τις δεκαετίες του 1970 και 1980 ήταν έντονη.
Δεν περιορίστηκε μόνο στον ρόλο της ερμηνεύτριας. Λειτούργησε ως παραγωγός, ερευνήτρια και βασική συντελέστρια εκπομπών, με κύριο στόχο τη διάσωση και την προβολή της ελληνικής επαρχίας και της παραδοσιακής μουσικής.
Η Ρούλα Μουζουράκη γύριζε την ελληνική ύπαιθρο και οργάνωνε τηλεοπτικά αφιερώματα για μικρά χωριά και τοπικές πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Συνεργάστηκε στενά με τοπικούς φορείς, κατοίκους και άλλους παραγωγούς της ΕΡΤ2 (όπως τον Γιάννη Θεοδώρου και τον Ανδρέα Γλυνιά).
Μέσα από τις εκπομπές αυτές, κατέγραφε παραδοσιακούς χορούς (π.χ. Σητειακό πηδηκτό) και τοπικά έθιμα.
Μέσα από το βήμα που διέθετε στην κρατική τηλεόραση, έφερε στο προσκήνιο σπουδαίους λαϊκούς οργανοπαίχτες και μουσικές οικογένειες (όπως την οικογένεια του Δερμιτζογιάννη), διασώζοντας σπάνιο οπτικοακουστικό υλικό που σήμερα αποτελεί πολιτιστική κληρονομιά.
Αντί για ένα αποστειρωμένο τηλεοπτικό στούντιο, η Ρούλα Μουζουράκη επέλεγε να μεταφέρει τις κάμερες της ΕΡΤ στα καφενεία, στις πλατείες των χωριών και στα τοπικά πανηγύρια, δίνοντας τον λόγο απευθείας στους ίδιους τους αυθεντικούς εκφραστές της παράδοσης
Η Ρούλα Μουζουράκη διακρίθηκε ως ερευνήτρια, παραγωγός και υπεύθυνη εκπομπών στην ΕΡΤ (ΕΡΤ 2), διαδραματίζοντας καταλυτικό ρόλο στην καταγραφή, τη διάσωση και την προβολή της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας, με ιδιαίτερη έμφαση στην Κρήτη.
Η ερευνητική και πολιτιστική της παρακαταθήκη περιλαμβάνει:
Εθνογραφικά Αφιερώματα: Οργάνωσε επιτόπιες έρευνες σε απομακρυσμένα χωριά και επαρχιακές περιοχές, καταγράφοντας αυθεντικά ήθη, έθιμα, παραδόσεις (π.χ. Γιορτή Αχλαδιού) και την πολιτιστική αποκέντρωση.
«Μουσικές Οικογένειες»: Συνεργάστηκε στενά με τη δημόσια ραδιοτηλεόραση και διακεκριμένους μουσικολόγους για τη διάσωση της παραδοσιακής δημοτικής και λαϊκής μουσικής, παρουσιάζοντας ερμηνείες από γνήσιες μουσικές οικογένειες της Κρήτης και άλλων περιοχών.
Αρχειακό Έργο: Η έρευνά της έχει διασωθεί και αποτελεί πολύτιμη ιστορική πηγή, η οποία κατά καιρούς παρουσιάζεται και αξιοποιείται από πολιτιστικούς φορείς και τοπικά αρχεία.
Πολιτιστικές Εκπομπές: Εκτός από την έρευνα, έχει επιμεληθεί κείμενα και την παρουσίαση εκπομπών ποικίλης ύλης, προβάλλοντας τον ελληνικό πολιτισμό, ιστορικά ντοκιμαντέρ και παιδικές παραγωγές.
Η Ρούλα Μουζουράκη δεν θα ξεχαστεί ποτέ. Είναι το έργο της που ενισχύει την υστεροφημία της αλλά και ο λαμπρός χαρακτήρας της για όσους ευτύχησαν να την γνωρίσουν.
Μεγάλες μορφές
Η Παντάνασσα όμως έχει αναδείξει πολλές ακόμα μορφές όπως διαπιστώνουμε και από την εξαιρετική έρευνα της κ. Μαρίας Καναβά, προέδρου του Πολιτιστικού Συλλόγου.
Όπως είχε τονίσει σε σχετική της ομιλία της (μνημείο λόγου) η κ. Καναβά, (αποκαλυπτήρια ηρώου Παντάνασσας 16/8/2016) από την Παντάνασσα ήταν ο Αντώνης Σταματάκης ή Αντανασσιώτης αλλά σύμφωνα με πηγές του Ληξιαρχείου γεννήθηκε στον Κισσό Αγίου Βασιλείου. Πιθανολογείται πως η μητέρα του κυνηγημένη από τους Τούρκους βρήκε καταφύγιο σε κάποιο συγγενικό σπίτι εκεί. Πολέμησε ως οπλαρχηγός σε πολλά μέρη της Κρήτης καθ’ όλη τη διάρκεια του Αγώνα και κατέφυγε στο σημερινό Τολό, στο Ναύπλιο, όπου κατατάχθηκε στη Φάλαγγα με τον βαθμό του υπολοχαγού. Εκεί κυνηγημένος από τους Τούρκους άλλαξε το επώνυμό του σε «Αντανασσιώτης» προκειμένου να μην ξεχάσει την ιδιαίτερη πατρίδα του, την Αντάνασσο, στην οποία και δεν επέστρεψε ποτέ ξανά. Υπήρξε πληρεξούσιος της επαρχίας Πανάκρου (σημερινό Αμάρι) το 1830 και συνυπογράφει στις 14 Οκτωβρίου του αυτού έτους ως ένας από τους ίδιους απεσταλμένος από κάθε επαρχία της Κρήτης μια επιστολή προς τον βασιλιά των Γάλλων Λουδοβίκο Φίλιππο ζητώντας προστασία και αναθέτοντας τη σωτηρία της Νήσου Κρήτης στο ένδοξο Έθνος των Γάλλων.
Προς επίρρωση των λεγομένων παραθέτω τον επίλογο της ικετηρίου επιστολής, η οποία περικλείει όλο το μέγεθος της δυσχερούς θέσης των Κρητών, και δη των Αμαριωτών, κατά τη διάρκεια του Αγώνα. «Γνωρίζεις κάλιστα, Φιλάνθρωπε Κύριε, εἰς ποῖον φρικτόν κίνδυνον εἴμεθα ἐκτεθειμένοι, καὶ ὀποῖαν ἀκόμη προηγουμένην καὶ ἄμεσον ἐπικουρίαν ἀπαιτεῖ ἡ ὀλέθριος θέσις μας, ὁπόταν μάλιστα δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἐπιτύχωμεν ἔπειτα ἀπὸ τόσας καὶ τόσας παρακλήσεις μας πρὸς τοὺς ἐδὼ ἀντιπρέσβεις καὶ ἀντιναυάρχους τῶν τριῶν Συμμάχων Δυνάμεων προσωρινὴν τινα σταμάτησιν τοῦ αἵματός μας ἑωσοῦ να προστρέξωμεν καὶ τὴν τελευταίαν ἀνταύτην φοράν κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὰς αὐλὰς τῶν τριῶν Συμμάχων, διὰ νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὸ ἔλεός των. Πρόφθασε λοιπὸν, σὲ παρακαλοῦμεν μὲ καρδιοστάλλακτα δάκρυα, καὶ σύντρεξον ὡς φιλάνθρωπος εἰς τὴν ἐπίτευξιν τῆς σωτηρίας μας. Γράφοντες πρὸς σε, ἀποτεινόμεθα συγχρόνως διὰ σοῦ πρὸς ὅλους τοὺς φιλανθρώπους Γάλλους, εἰς τοὺς δείξαντας μάλιστα ξεχωριστὴν τινα ὑπεράσπισιν ὡς συ εἰς τὴν στήριξιν τῶν ἱερῶν καὶ ἀπαραγράπτων δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου, ἐπικαλούμενοι διὰ μέσου των τὴν ἐπιτυχίαν τῆς σωτηρίας μας. Εὐέλπιδες εἰς τὴν ἐπίτευξιν τῶν ὑπὲρ ὧν αἰτούμεθα μετὰ θερμῶν δακρύων, ὑποσημειούμεθα με ὅλον τὸ βαθύτατον σέβας. Ἐν Μαργαρίταις Αὐλοποτάμου τῆς Κρήτης, τὴν 14ην Ὀκτωβρίου 1830, οἱ ὑποκλινέστατοι δοῦλοι σας». Σε έτερη ικετήρια επιστολή των κατοίκων της Παντάνασσας και των κοντινών χωριών μαθαίνουμε μάλιστα πως καταδυναστεύουν τις περιουσίες τους οι Τούρκοι και αρπάζουν διά της βίας τα ζώα τους, τα οποία ζεύουν φορτώνοντάς τα υλικά για την ανέγερση του Κούλε στην περιοχή των Ποταμών. Είχε, λένε, στο σπίτι του ένα κανονάκι, το οποίο πυροδοτούσαν οι χριστιανοί συνθηματικά όταν έκαναν επιδρομή οι Τούρκοι στο χωριό για να τους αποφύγουν. Επίσης πληροφορίες αναφέρουν πως είχε απελευθερώσει πολλές γυναίκες που τις είχαν κλείσει οι Τούρκοι σε μια εκκλησία με σκοπό να τις κάψουν ενώ έσωσε και καμιά 30αριά που τις είχαν αρπάξει για να τις παντρευτούν.
«Ένας ακόμα λεοντόκαρδος ήρωας», όπως αποκαλύπτει η έρευνα της κ. Μαρίας Καναβά «ήταν ο Στυλιανός Ιερωνυμάκης, που προσθέτει το δικό του λιθαράκι στον Αγώνα και συγκαταλέγεται στη λίστα των Αγωνιστών Καπεταναίων. Γεννήθηκε στην Παντάνασσα το 1858 και πέθανε το 1929. Από πολύ νέος ανέπτυξε μεγάλη δράση κατά των Τούρκων αφού σε ηλικία μόλις 17 ετών σκότωσε τον πρώτο Τούρκο και έκτοτε κατέφυγε στα βουνά ενώ είχε διοργανώσει και μια ομάδα αντίστασης. Έντονο χαρακτηριστικό του γνώρισμα ήταν η γρηγοράδα στα πόδια και σε μια μάχη που δόθηκε στο χωριό Κουρούτες σκότωσε με την ομάδα του μερικούς Τούρκους κι από εκεί πήρε λάφυρα κι ένα μαχαίρι. Εξαιτίας της δράσης του εναντίον των Τούρκων, τον συνέλαβαν και τον φυλάκισαν στις φυλακές Βάμου Χανίων απ’ όπου κατάφερε να δραπετεύσει και γι’ αυτό τον επικήρυξαν. Κάποτε ως φυγόδικος πήγε στο Αρκάδι και με προτροπή του τότε Ηγουμένου της Μονής ανέλαβε να σκοτώσει τον Τούρκο Αγά Τρικέρη που ζούσε στο χωριό Αμνάτος και είχε γίνει ο φόβος των Χριστιανών. Πράγματι του έστησε καρτέρι και τον δολοφόνησε σχεδόν εξ επαφής. Οι Τούρκοι θορυβήθηκαν, συνέλαβαν και βασάνισαν πολλούς χριστιανούς ενώ κατέσχεσαν και τα κοπάδια του ΚαπετανοΣτελή. Έκτοτε οι Τούρκοι άρχισαν να τον καταδιώκουν με αποσπάσματα και ενέδρες. Φοβούμενος μήπως συλληφθεί κατέφυγε στην Αθήνα κι έγινε αγροφύλακας στο Μαραθώνα. Επανήλθε στην Παντάνασσα μετά την αυτονομία της Κρήτης και αγωνίστηκε ένθερμα για την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα. Του είχε απονεμηθεί από την Κρητική Πολιτεία καπετανοχάρτι, ενώ αποποιήθηκε της συντάξεως που του πρότεινε το Κράτος αναφέροντας χαρακτηριστικά: «το Έθνος έχει περισσότερη ανάγκη τα χρήματα από ‘μένα». Κατοπινοί ήρωες ήταν Κωστής Καλοειδά, Νίκος Καραγιαννάκης, ο οποίος σκοτώθηκε στο Μπιζάνι, στη σημαντικότερη σύγκρουση μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων κατά τον Α’ Βαλκανικό πόλεμο και η οποία χάρισε το κλειδί της απελευθέρωσης των Ιωαννίνων αλλά και της ευρύτερης περιοχής της Ηπείρου καθώς και το Νίκο Τσουτσουδάκη. Οι άνδρες τούτοι έζησαν και έδρασαν κατά την περίοδο των Βαλκανικών πολέμων και του Ά Παγκοσμίου πολέμου όταν λίγο καιρό μετά την επικράτηση των Νεοτούρκων έγινε φανερό ότι κύριος στόχος τους ήταν ο πλήρης εκτουρκισμός του οθωμανικού κράτους, πράγμα που σήμαινε διώξεις σε βάρος αλλοεθνών πληθυσμών της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Τα πράγματα περιεπλάκησαν με την ανάμειξη των Δυνάμεων. Παρά ταύτα καμία ελληνική επιτυχία δεν θα ήταν εξασφαλισμένη, πολύ περισσότερο αυτονόητη, χωρίς τη σταθερή πολιτική κατεύθυνση που είχε χαράξει και τους άκρως επιδέξιους διπλωματικούς χειρισμούς που προέκρινε, σε κάθε κρίσιμη καμπή των εξελίξεων, ο Ελευθέριος Βενιζέλος.
Ο Νίκος Ιερωνυμάκης, σκοτώθηκε στο Εσκί-Σεχίρ το Σεπτέμβριο του 1922, οι Γιώργης Καλοειδάς, Παντελής Καραγιαννάκης και Μάρκος Πολιτάκης, έδωσαν το δικό τους μοναδικό στίγμα την περίοδο αυτή κρατώντας αγέρωχο το φρόνημα και όρθια την ψυχή προκειμένου να υπερασπιστούν τα πάτρια εδάφη της Μ. Ασίας. Μάλιστα ο Μάρκος Πολιτάκης, σύμφωνα με πληροφορίες, πληγωμένος πλησίασε σε μια πηγή να ξεπλύνει την πληγή του και εκεί τον βρήκε αδύναμο κάποιος Τούρκος και τον έσφαξε ζωντανό.
Ο Δημήτρης Δεληγιαννάκης σε ηλικία 25 ετών και ο Βασίλης Κουρνιανός σε ηλικία 29 ετών σκοτώνονται στο Πούντα Νόρντ προμαχόμενοι της Δημοκρατίας και αποσοβώντας τις άνανδρες βουλές του δικτάτορα Μουσολίνι. Με το αίμα τους και τη νικηφόρα προέλαση του ελληνικού στρατού συνέβαλαν- και τούτο είναι σημαντικό- στο ξέπλυμα της ντροπής της Μικρασιατικής καταστροφής αποκαθιστώντας στο ακέραιο την τιμή των ελληνικών όπλων και αναπτερώνοντας το ηθικό φρόνημα των Ελλήνων.
Δεν είχε όμως ακόμη διαλυθεί ο καπνός των πολεμικών αναταράξεων του 1940-1941 και ο ελληνικός λαός, οι Κρήτες αλλά και οι Παντανασιώτες με ένα σώμα και με μια ψυχή ρίχνονται σε δεύτερο γύρο πολέμου εναντίον των Γερμανών Κατακτητών (1941-1944).
Ο Μανώλης Γαβαλάς, σε ηλικία 40 ετών, σκοτώθηκε στην τοποθεσία Λινές κατά τη μάχη των Αποστόλων.
Η ενεργός δράση των κατοίκων της Παντάνασσας στην Αντίσταση έχει σαν αποτέλεσμα τον βομβαρδισμό του χωριού το Σεπτέμβριο του 1944 με πυροβολικό και εν συνεχεία με το κάψιμο των σπιτιών του Εμμανουήλ Πορτάλιου και του Χαραλάμπου Ιερωνυμάκη. Σημειωτέον ότι τη μέρα που η Παντάνασσα βομβαρδίστηκε, εκείνη ακριβώς τη μέρα είχαν φύγει και οι τελευταίοι Αμαριώτες από Γουργούθους και Άνω Μέρος που φιλοξενούνταν στα σπίτια του χωριού αφού είχε προηγηθεί το κάψιμο των χωριών του Κέντρους και είχαν βρει θαλπωρή και στήριξη στο ιστορικό χωριό.
Στην αποφράδα περίοδο του εμφύλιου σπαραγμού θυσιάζονται και οι Γιώργης Ιερωνυμάκης, γιος του Αγωνιστή Καπετάνιου Στυλιανού Ιερωνυμάκη, και ο οποίος σκοτώθηκε στο Βίτσι και Μάρκος Πορτάλιος…».
Με την ευκαιρία που δανειστήκαμε στοιχεία από την ομιλία που εκφώνησε η κ. Μαρία Καναβά φιλόλογος, διδάκτωρ Βυζαντινής Αγιολογίας στα αποκαλυπτήρια του ηρώου της Παντάνασσας, να τονίσουμε πως το πατριωτικό φρόνημα των κατοίκων δείχνει και η πρωτοβουλία αυτή να τιμηθούν οι νεκροί με ένα μνημείο έργο τέχνης. Δωρητής του ο Γεώργιος Χαραλάμπους Ιερωνυμάκης ύστερα και από παρότρυνση του μακαριστού Νικολάου Στυλιανού Καραγιαννάκη.
Η ιστορική στιγμή στον 980
Σ’ αυτόν τον Νικόλαο Καραγιαννάκη οφείλει ο σταθμός 980 FM μια ιστορική στιγμή.
Στη διάρκεια της πρωινής μου εκπομπής ζήτησε να βγει στον αέρα ο Νικόλαος Καραγιαννάκης αποκαλύπτοντας στοιχεία για τη Μηλιώ Μουζουράκη. Πρόκειται για τη γυναίκα από τη Λαμπηνή που είχε σωθεί με τα παιδιά της χάρις στην ευσπλαχνία μιας Αραπίνας όταν η κουστωδία των αιχμαλώτων έφθασε στης Άμμος την Πόρτα. Αυτή εντόπισε αργότερα ο Νικόλαος Πορτάλιος που κατέβηκε να βοηθήσει τους Λαμπηθιανούς, τη συμπόνεσε, την πήρε στο χωριό και την παντρεύτηκε
Μέχρι εκείνη τη μέρα δεν γνωρίζαμε λεπτομέρειες για την περίπτωση αυτή που συμπτωματικά εκείνη την περίοδο ερευνούσε και ο κ. Θανάσης Απανωμεριτάκης που μας έδωσε μια υποδειγματική εργασία.
Και αργότερα με τον αξέχαστο Πατακοστελή και την πολύτιμη πάντα βοήθεια της αγαπημένης μου Μαρίας Πολιτάκη πήγαμε στο σημεία που αποδεικνύουν την παρουσία της Λαμπηθιανής στο χωριό και είδαμε τα οπωροφόρα δέντρα που είχε αγοράσει με τα χρήματα που της είχε δώσει η φιλεύσπλαχνη Αραπίνα.
Το αφιέρωμα στην Παντάνασσα συνεχίζεται.
