Καταργείται το Κέντρο Έρευνας και Μελετών του Πανεπιστημίου Κρήτης – Παραιτήθηκε η διευθύντριά του, καθηγήτρια στο τμήμα Ψυχολογίας, Στέλλα Γιακουμάκη
Στόχος η συνέχιση και η υποστήριξη της έρευνας ανεξάρτητα του Ερευνητικού Κέντρου που τη φιλοξενεί, η θέση των Πρυτανικών Αρχών
Την κατάργηση ουσιαστικά του Κέντρου Έρευνας και Μελετών για τις Ανθρωπιστικές, τις Κοινωνικές και τις Επιστήμες Αγωγής του Πανεπιστήμιου Κρήτης (ΚΕΜΕ-ΠΚ) ως αυτοτελές, ενιαίο και ανεξάρτητο ερευνητικό κέντρο σηματοδοτεί η υποχρεωτική σύσταση του νέου Πανεπιστημιακού Κέντρου Έρευνας και Καινοτομίας (ΠΑΚΕΚ) στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Σύμφωνα με απόφαση της Συγκλήτου του Πανεπιστημίου, η οποία δημοσιεύτηκε σε ΦΕΚ στις 12 Μαρτίου του 2025 και κατόπιν συμμόρφωσης με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, το ΠΑΚΕΚ, το οποίο βρίσκεται σε λειτουργία από τον Δεκέμβρη του 2025 αποτελεί πλέον την μοναδική ερευνητική μονάδα του Πανεπιστημίου. Κατά συνέπεια, το ΚΕΜΕ, ένα ερευνητικό κέντρο που φιλοξενεί 31 ερευνητικά εργαστήρια και δεκάδες μέλη της ερευνητικής και ακαδημαϊκής κοινότητας, διαθέτοντας μάλιστα δικές του εγκαταστάσεις στην Πανεπιστημιούπολη του Γάλλου, έχοντας χαράξει πορεία δεκαετιών και αποτελώντας σημαντική δομή στήριξης των ανθρωπιστικών επιστημών και των σχολών του Ρεθύμνου παύει να υφίσταται. Πρόκειται για μία σημαντική εξέλιξη που επηρεάζει άμεσα το τοπικό ακαδημαϊκό οικοσύστημα, τα ερευνητικά εργαστήρια που παράγουν έργο εδώ και χρόνια και κυρίως τους ανθρώπους που βρίσκονται πίσω από αυτά. Οι αντιδράσεις των ανθρώπων του ΚΕΜΕ είναι έντονες και έχουν μάλιστα εκφραστεί στην πρυτανική αρχή εδώ και καιρό, θέτοντας μεταξύ άλλων ζητήματα χρηματοδότησης της έρευνας, ανεξάρτητης λειτουργίας του Κέντρου και απαξίωσης του ΚΕΜΕ, παρά το σημαντικό έργο του. Ουσιαστικά κάνουν λόγο για ένα νέο ερευνητικό κέντρο με διαφορετική δομή και τρόπο λειτουργίας από το ΚΕΜΕ, διασχολικά Ινστιτούτα, χωρίς πρότερη αξιόλογη πορεία στον χώρο της έρευνας και με αρνητικά «δείγματα γραφής» σε άλλα ακαδημαϊκά ιδρύματα της χώρας όπου συστάθηκε. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το ΠΑΚΕΚ δεν έδωσε και δεν μπορεί να δώσει λύση στο βασικό πρόβλημα της υποχρηματοδότησης της έρευνας και καταλογίζουν στη διοίκηση του Πανεπιστημίου αδιαφορία για τα ερευνητικά εργαστήρια του ΚΕΜΕ και διάθεση συγκέντρωσης διοικητικών και διευθυντικών αρμοδιοτήτων. Σε αντίθεση με το ΚΕΜΕ, στη διοίκηση του οποίου εκλέγονται ακαδημαϊκοί, στη διεύθυνση του ΠΑΚΕΚ βρίσκεται ο πρύτανης του Πανεπιστημίου, ο οποίος μπορεί να παραχωρήσει τις αρμοδιότητές του σε Αντιπρύτανη, όπως και έχει κάνει, με αποτέλεσμα στο «τιμόνι» του Κέντρου να βρίσκεται η Μαρία Βαμβακάκη, αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων, Δια Βίου Μάθησης και Ερευνητικής Πολιτικής. Από την πλευρά της, η Πρυτανεία ξεκαθαρίζει ότι ζητούμενο είναι η συνέχιση της έρευνας και όχι η ονομασία και η «ομπρέλα» του ερευνητικού κέντρου κάτω από το οποίο αυτή θα διεξάγεται. Συνεπώς, τονίζει ότι οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Κρήτης είναι ευπρόσδεκτοι να ενταχθούν στο ΠΑΚΕΚ, συνεχίζοντας απρόσκοπτα τη δουλειά τους.
«Το νούμερο ένα πρόβλημα της υποχρηματοδότησης της έρευνας στην Ελλάδα δεν το έλυσε το ΠΑΚΕΚ»
Την παράλληλη λειτουργία των δύο ερευνητικών κέντρων, για τα πρώτα τρία χρόνια από την ίδρυση του ΠΑΚΕΚ πρότεινε στην Πρυτανεία του Πανεπιστημίου, το Διοικητικό Συμβούλιο του ΚΕΜΕ, υπό τη διεύθυνση της Στέλλας Γιακουμάκη. Η πρόταση απορρίφθηκε και η κ. Γιακουμάκη πριν από μερικές εβδομάδες κατέθεσε την παραίτησή της. Όπως τόνισε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», η φιλοσοφία της πρότασης ήταν μετά το τέλος της τριετίας να γίνει μία τεκμηριωμένη συζήτηση για τη λειτουργία των ερευνητικών κέντρων, βασισμένη σε αποτελέσματα και εμπειρία στο πεδίο. Ωστόσο, το Πανεπιστήμιο προχώρησε κανονικά στη σύσταση του ΠΑΚΕΚ και αιφνιδίως ανακοίνωσε προ λίγων εβδομάδων τη διακοπή της σύμβασης υπαλλήλου που υποστήριζε διοικητικά το ΚΕΜΕ, «Όταν πήραμε την απόφαση για την παράλληλη λειτουργία τριών ετών, ο στόχος ήταν να μην καταργηθεί η αυτονομία, ο χαρακτήρας και όλος ο κόπος που έχει γίνει για το ΚΕΜΕ όλα αυτά τα χρόνια, «ελαφρά τη καρδία». Δεν ήταν μία εύκολη απόφαση. Οπότε είπαμε να διατηρήσει την αυτοτέλειά του για τρία χρόνια, να λειτουργήσουν παράλληλα οι δύο δομές, να δούμε πώς θα προχωρήσει η νέα δομή στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και σε τρία χρόνια να το ξανασυζητήσουμε. Θα μπορούσε να έχει βρεθεί λύση», ανέφερε η κ. Γιακουμάκη. Απαντώντας στο γιατί οι ερευνητές και η Διεύθυνση του ΚΕΜΕ αντιτίθενται στη σύσταση του νέου Κέντρου και την κατάργηση του ΚΕΜΕ, η κ. Γιακουμάκη επεσήμανε μεταξύ άλλων ότι στα υπόλοιπα αντίστοιχα κέντρα σε άλλα πανεπιστήμια έχουν εντοπιστεί προβλήματα. «Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι δεν υπήρξε ποτέ χρηματοδοτική στήριξη στα ΠΑΚΕΚ, δηλαδή δεν προέκυψαν χρηματοδοτήσεις σε εθνικό επίπεδο, παρά μόνο περιαστικές, εσωτερικές χρηματοδοτήσεις που απευθύνονται στα μέλη των ΠΑΚΕΚ. Το νούμερο ένα πρόβλημα της υποχρηματοδότησης της έρευνας στην Ελλάδα δεν το έλυσε δηλαδή το ΠΑΚΕΚ. Επίσης, στον νόμο προβλέπεται ότι θα ενταχθούν ερευνητές σε βαθμίδες, όπως και στα ερευνητικά κέντρα. Αυτό που δεν διευκρινίστηκε είναι ότι αυτές οι θέσεις προκύπτουν από τις θέσεις μελών ΔΕΠ του Πανεπιστημίου, δηλαδή αν ένα Πανεπιστήμιο πάρει 10 μέλη ΔΕΠ, μπορεί να αποδώσει δύο ή και κανένα στο κέντρο. Και μην ξεχνάμε ότι οι θέσεις ΔΕΠ είναι ήδη λιγοστές. Οπότε είναι θέμα ουσιαστικά στελέχωσης και χρηματοδότησης».
«Οι ερευνητές στο ΠΑΚΕΚ δεν θα ενοχληθούν καθόλου και θα έχουν την επιλογή να διαλέξουν τι θα κάνουν, πάντα στα πλαίσια του νόμου»
Η έδρα του ΠΑΚΕΚ, το οποίο βρίσκεται ακόμα σε μεταβατικό στάδιο, είναι στην Πανεπιστημιούπολη του Γάλλου, σε αυτό έχουν ενταχθεί ήδη ερευνητές του ΚΕΜΕ και έχουν συσταθεί μέχρι στιγμής οκτώ Ινστιτούτα. Ουσιαστικά πρόκειται για ένα ερευνητικό κέντρο, αντίστοιχο του ΙΤΕ, το οποίο ωστόσο αποτελείται από ενδοπανεπιστημιακά, διεπιστημονικά ινστιτούτα, με συμμετοχή ερευνητών από το Ρέθυμνο και το Ηράκλειο. Μιλώντας στα «Ρ.Ν.» και σχολιάζοντας μεταξύ άλλων την ίδρυση του Κέντρου, αλλά και τη σχέση του με το ΚΕΜΕ, η κ. Βαμβακάκη διατύπωσε ξεκάθαρα τη θέση της Πρυτανικής Αρχής, αναφέροντας: «Την έρευνα στο Πανεπιστήμιο την κάνουν οι άνθρωποι. Δεν υπάρχει έρευνα αν δεν υπάρχουν οι ερευνητές. Αν αυτή η ομπρέλα ονομαστεί ΚΕΜΕ, ονομαστεί ΠΑΚΕΚ, ονομαστεί ερευνητικό Ινστιτούτο, για μένα είναι οι ίδιοι άνθρωποι που κάνουν την ερευνητική δουλειά. Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχουν δύο ανεξάρτητα και παράλληλα κέντρα τα οποία ανταγωνίζονται. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι, που προσαρμοζόμαστε κάθε φορά στον νόμο. Η έρευνα δεν πρέπει να χαθεί από το Πανεπιστήμιο, αυτήν τη στιγμή κάποιοι άνθρωποι του ΚΕΜΕ έχουν ενταχθεί ήδη στο ΠΑΚΕΚ». Απαντώντας σε σχετικό ερώτημα για το αν το ΚΕΜΕ πρόκειται να ενσωματωθεί στο ΠΑΚΕΚ, η Αντιπρύτανης ξεκαθάρισε ότι: «Αυτό είναι απόφαση των ανθρώπων που είναι στο ΚΕΜΕ. Δεν υπάρχει υποχρέωση κάποιου να ανήκει σε αυτό. Αν οι άνθρωποι του ΚΕΜΕ θέλουν να μπουν σε Ινστιτούτα στο ΠΑΚΕΚ και αισθάνονται ότι εκεί μπορούν να δραστηριοποιηθούν ερευνητικά και να παράγουν, θα το κάνουν και κάποιοι το έχουν ήδη κάνει. Αν κάποιοι δεν θέλουν για κάποιο λόγο και θέλουν να παραμείνουν ανεξάρτητοι, μπορούν να παραμείνουν ανεξάρτητοι. Εμάς όμως μας ενδιαφέρει να παράγεται η δουλειά τους». Ένα άλλο ζήτημα που προκύπτει αφορά τις εγκαταστάσεις του ΚΕΜΕ που βρίσκονται στην Πανεπιστημιούπολη του Γάλλου και ουσιαστικά παραμένει ασαφές το αν θα αξιοποιηθούν αυτές για να υποστηριχθεί το έργο του ΠΑΚΕΚ ή όχι. Σύμφωνα με την κ. Βαμβακάκη: «Οι εγκαταστάσεις είναι του Πανεπιστημίου Κρήτης και ανήκουν στους ερευνητές. Όποιος μπει σε ένα εργαστήριο και κάνει δουλειά και το χρειάζεται θα διατηρήσει το εργαστήριό του όπου και αν βρίσκεται». Τέλος, αναφορικά με τους προβληματισμούς για τα ζητήματα της χρηματοδότησης και της έλλειψης προσωπικού, η Αντιπρύτανης σχολίασε: «Οι ερευνητές στο ΠΑΚΕΚ δεν θα ενοχληθούν καθόλου και θα έχουν την επιλογή να διαλέξουν τι θα κάνουν, πάντα στα πλαίσια του νόμου».
«Η βάση του ΚΕΜΕ που υπήρχε και καλλιεργούσε τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες αποδυναμώνεται»
Με το ζήτημα της ίδρυσης του ΠΑΚΕΚ και της εφεξής λειτουργίας του ΚΕΜΕ έχει ασχοληθεί εκτενώς και ο Μιχάλης Δαμανάκης, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης, πρώτος διευθυντής του ΚΕΜΕ και πρώην Αντιπρύτανης, έχοντας μάλιστα αποστείλει και σχετική επιστολή στον πρύτανη του Πανεπιστημίου, Γιώργο Κοντάκη. Όπως ανέφερε μεταξύ άλλων στα «Ρ.Ν.»: «Το ΚΕΜΕ ήταν ένας θεσμός δοκιμασμένος που λειτουργούσε χρόνια τώρα και όταν έχεις έναν δοκιμασμένο θεσμό, πατάς πάνω σε αυτόν και τον προσαρμόζεις στο νέο θεσμικό πλαίσιο. Αυτό δεν έγινε. Τα Ινστιτούτα που δημιουργήθηκαν σημαίνει ότι αυτό που υπάρχει στο ΚΕΜΕ, το αγνοείς, το παραμελείς. Το θέμα είναι ότι το ΚΕΜΕ είχε δημιουργήσει έναν πυρήνα, μία μαγιά στις σχολές του Ρεθύμνου, οι οποίες λειτουργούσαν συμπαγείς και σε συνεργασία. Αυτό θα χαθεί τώρα, με την έννοια ότι το ΠΑΚΕΚ έχει Ινστιτούτα που θα είναι κοινά μεταξύ όλων των σχολών, διασχολικά δηλαδή. Αυτή η βάση του ΚΕΜΕ που υπήρχε και καλλιεργούσε τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες, αυτή αποδυναμώνεται και με αυτήν την έννοια αποδυναμώνονται για ακόμα μία φορά και οι σχολές του Ρεθύμνου».
Σύμφωνα με τον κ. Δαμανάκη, ο τρόπος λειτουργίας και η φιλοσοφία του ΠΑΚΕΚ είναι τελείως διαφορετική από αυτήν των εργαστηρίων του ΚΕΜΕ, που λειτουργούν συνεταιριστικά, ενώ παρά τις επισημάνσεις της Πρυτανείας περί ελευθερίας για αυτονόμηση των εργαστηρίων, το ζήτημα της χρηματοδότησης είναι αποτρεπτικό. «Τα εργαστήρια στο ΚΕΜΕ βέβαια αυτήν τη στιγμή, δεν μπορεί κανείς να τα καταργήσει, γιατί αυτά λειτουργούν νομίμως. Το ζήτημα είναι όμως από τη στιγμή που έχεις μία πολιτική της Πρυτανείας που δεν τα στηρίζει, αυτό σου τραβάει το χαλί κάτω από τα πόδια. Όταν λέει η Πρυτανεία ότι ο επίσημος θεσμός είναι τα Ινστιτούτα και δεν με ενδιαφέρουν τα Εργαστήρια του ΚΕΜΕ, αυτομάτως έχεις πρόβλημα χρηματοδότησης. Αν το κάθε εργαστήριο τρέξει και βρει προγράμματα μόνο του, τότε μπορεί να το κάνει, αλλά δεν είναι το ίδιο. Το ΚΕΜΕ είχε και μία δική του ανεξαρτησία, δικό του ΔΣ, τώρα θα είναι επικεφαλής ο εκάστοτε Πρύτανης ή Αντιπρύτανης», κατέληξε ο κ. Δαμανάκης.
