Συστηματική διαλογή αποβλήτων και αξιοποίηση οργανικών και ανακυκλώσιμων με στόχο τη μείωση της ταφής των απορριμάτων
Μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για το νησί και ειδικότερα για τον τουριστικό κλάδο είναι η διαχείριση των αποβλήτων, σε μία εποχή που η ολοένα και μεγαλύτερη αύξηση της επισκεψιμότητας στην Κρήτη επιφέρει έντονη εποχική επιβάρυνση στις υποδομές και αντίστοιχη αύξηση των παραγόμενων απορριμμάτων. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τις υποδομές και την επάρκεια τους, αλλά και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, την διατήρηση της ποιότητας και εν τέλει την βιωσιμότητα του ίδιου του τουριστικού προϊόντος. Τα τελευταία χρόνια μετά την πανδημία, καθίσταται περισσότερο σαφές ότι το παραδοσιακό μοντέλο διαχείρισης, που βασίζεται κυρίως στη συλλογή, την τελική διάθεση και την ταφή των απορριμμάτων δεν καλύπτει τις υφιστάμενες ανάγκες με ένα περιβαλλοντικό και συνάμα οικονομικό πρόσημο. Τα ευρωπαϊκά πρότυπα της κυκλικής οικονομίας δίνουν έμφαση τόσο στην πρόληψη, όσο και στην διαλογή στην πηγή, την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και την αξιοποίηση των οργανικών υλικών, ώστε όσο το δυνατόν μικρότερες ποσότητες να οδηγούνται σε ταφή. Πρόκειται για μία διαφορετική φιλοσοφία, η οποία αντιμετωπίζει τα απόβλητα όχι ως αναπόφευκτο αποτέλεσμα της οικονομικής δραστηριότητας, αλλά ως πόρο που μπορεί να επαναξιοποιηθεί από την παραγωγή. Η μετάβαση αυτή αφορά σε μεγάλο βαθμό και τον τουρισμό, από τη στιγμή που ξενοδοχειακές μονάδες, επιχειρήσεις της εστίασης και ευρύτερα ο κλάδος των υπηρεσιών και της φιλοξενίας παράγουν μεγάλες ποσότητες διαφορετικών αποβλήτων, από οργανικά υπολείμματα μέχρι και ηλεκτρικό εξοπλισμό. Η ορθολογική διαχείρισή τους λοιπόν, δεν αποτελεί πλέον μόνο περιβαλλοντική υποχρέωση, αλλά και παράγοντα που επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, καθώς οι επισκέπτες επιλέγουν ολοένα συχνότερα προορισμούς και καταλύματα που εφαρμόζουν πολιτικές βιωσιμότητας και σέβονται το φυσικό τους περιβάλλον. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν πρωτοβουλίες που επιχειρούν να οργανώσουν ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης αποβλήτων, αποδεικνύοντας ότι η εφαρμογή της κυκλικής οικονομίας μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη.
Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί η ReHORECA Sustainability System, μία αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία που δραστηριοποιείται στην Κρήτη με αντικείμενο τη βιώσιμη διαχείριση αποβλήτων στον κλάδο της φιλοξενίας και της εστίασης. Μέσω του συστήματος που έχει αναπτύξει, οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις εφαρμόζουν διαλογή στην πηγή σε περισσότερα από είκοσι διαφορετικά ρεύματα αποβλήτων, ενώ παράλληλα παρακολουθείται η πορεία τους προς την επίτευξη του διεθνούς στόχου «Zero Waste to Landfill», δηλαδή της μέγιστης δυνατής εκτροπής αποβλήτων από την υγειονομική ταφή. Η διαδικασία συνοδεύεται από τεχνική υποστήριξη, εκπαίδευση των εργαζομένων και συνεχή αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, ώστε η διαχείριση των αποβλήτων να ενσωματώνεται στην καθημερινή λειτουργία κάθε επιχείρησης και να μην αποτελεί απλά μία αποσπασματική περιβαλλοντική δράση. Η εφαρμογή του συγκεκριμένου μοντέλου επικεντρώνεται μέχρι σήμερα κυρίως στην ανατολική Κρήτη, όπου έχουν αναπτυχθεί οι πρώτες συνεργασίες με ξενοδοχειακές επιχειρήσεις και φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης, χωρίς ωστόσο αυτό να προϋποθέτει ότι καλύπτονται κατά αυτόν τον τρόπο οι ανάγκες του νησιού. Η Δυτική Κρήτη αντιμετωπίζει αντίστοιχες προκλήσεις, ως αποτέλεσμα της έντονης τουριστικής δραστηριότητας και των μεγάλων ποσοτήτων αποβλήτων που παράγονται ετησίως. Επομένως η ανάγκη για επέκταση αντίστοιχων πρακτικών και σε περιοχές όπως το Ρέθυμνο μοιάζει επιτακτική, εξυπηρετώντας ένα ευρύτερο σχέδιο βιώσιμης διαχείρισης αποβλήτων με την συμμετοχή ολοένα και περισσότερων επιχειρήσεων, σε συνεργασία πάντα με τους τοπικούς φορείς. Άλλωστε, η αποτελεσματική διαχείριση των αποβλήτων δεν μπορεί να βασιστεί σε μεμονωμένες πρωτοβουλίες, αλλά αποτελεί αποτέλεσμα μίας ευρύτερης περιβαλλοντικής κουλτούρας, που έχει μπορεί να καλλιεργηθεί μόνο μέσα από τη συνεργασία ιδιωτικού τομέα, πολιτείας, τοπικής αυτοδιοίκησης και πολιτών.
«Όταν ξεκινούσαμε το καλοκαίρι του 2025 είχαμε 90% ταφή. Κλείσαμε την πρώτη σεζόν με 37% ταφή, άρα το 63% το διαχειριστήκαμε»
Η εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου συστήματος βιώσιμης διαχείρισης αποβλήτων στον ξενοδοχειακό κλάδο βρίσκεται στο επίκεντρο της δράσης της ReHORECA, η οποία αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια στην Κρήτη και φιλοδοξεί να αποτελέσει πρότυπο και για άλλους τουριστικούς προορισμούς της χώρας. Σύμφωνα με όσα επεσήμανε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», ο γενικός διευθυντής της ReHORECA, Μάνος Ζαγκότης, η βασική φιλοσοφία του εγχειρήματος στηρίζεται στην ανάληψη της ευθύνης από τις ίδιες τις επιχειρήσεις για τα απόβλητα που παράγουν. «Αποφασίσαμε ότι τα ξενοδοχεία δεν είναι παραγωγοί με την κλασική έννοια του όρου των αποβλήτων, αλλά είναι ρυπαίνοντες, επομένως κάτι πρέπει να κάνουμε. Προφανώς δεν έχουμε παράξει το καρπούζι και τη ντομάτα που πετάμε, αλλά εμείς τις πετάμε. Άρα είπαμε να φτιαχτεί ένα σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης», ανέφερε. Σήμερα, η ReHORECA έχει αναλάβει ολόκληρη την αλυσίδα διαχείρισης των αποβλήτων στα συνολικά 50 ξενοδοχεία που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, από τη διαλογή στην πηγή και τη συλλογή έως τη μεταφορά και την αξιοποίηση των επιμέρους υλικών. Στο πρόγραμμα συμμετέχει σίγουρα ο δήμος Χερσονήσου, ετοιμάζεται να ενταχθεί ο δήμος Αγίου Νικολάου, ενδιαφέρεται ο δήμος Ιεράπετρας και οι υπόλοιποι δεν έχουν εκφράσει ακόμα ενδιαφέρον, ωστόσο το πρόγραμμα τρέχει ήδη στην Κέρκυρα και πρόκειται να τρέξει το επόμενο χρονικό διάστημα σε Χαλκιδική, Θεσσαλονίκη, Ρόδο, Κω, Σαντορίνη και Νάξο. «Κάνουμε συλλογή, μεταφορά, διαλογή μέσα σε εννέα ρεύματα στα ξενοδοχεία, ανάκτηση ανακυκλώσιμου υλικού, το οποίο έχουμε σε έξι ρεύματα, το κάνουμε μπάλες και το πουλάμε απευθείας, οπότε τα ποσοστά της ανακύκλωσης καταχωρούνται απευθείας στους δήμους», σημείωσε, συμπληρώνοντας επίσης ότι τα πρώτα αποτελέσματα,είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. «Όταν ξεκινούσαμε το καλοκαίρι του 2025 είχαμε 90% ταφή. Κλείσαμε την πρώτη σεζόν με 37% ταφή, άρα το 63% το διαχειριστήκαμε». Όπως επεσήμανε, αυτό επιτεύχθηκε χάρη στη συστηματική διαλογή των αποβλήτων και στην αξιοποίηση των οργανικών και των ανακυκλώσιμων υλικών μέσω εξειδικευμένων μονάδων, με τελικό στόχο τα σύμμεικτα απορρίμματα να περιοριστούν σε ποσοστό μικρότερο του 5%.
«Στη δυτική Κρήτη το πρόβλημα είναι ότι δεν υπήρχαν ευήκοα ώτα»
Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πρόληψη παραγωγής αποβλήτων, με τον κ. Ζαγκότη να τονίζει ότι βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη μία συνεργασία με εταιρεία τροφοδοσίας, προκειμένου το φαγητό που περισσεύει να μην καταλήγει στα απορρίμματα. «Ξεκινήσαμε μία καμπάνια, για να μη σπαταλάμε το φαγητό που περισσεύει, αλλά να στήσουμε ένα εστιατόριο δεύτερης ευκαιρίας, ένα εστιατόριο για αυτούς που έχουν ανάγκη, έτσι ώστε να μπορούμε να αξιοποιούμε τα φαγητά που έχουν περισσέψει, πριν καταστούν απόβλητα». Αναφορικά με τις μονάδες διαλογής απορριμμάτων, ο κ. Ζαγκότης τόνισε ότι: «Αυτήν την στιγμή υπάρχουν τέσσερις μονάδες μονάδες στην Κρήτη, από τις οποίες δουλεύει η εξής μία στο Αμάρι και η ΔΕΔΙΣΑ στα Χανιά για οργανικά. Οι τρεις κατασκευασμένες μονάδες έχουν την δυνατότητα να αξιοποιούν βιοαπόβλητα. Από αυτές τις τρεις δουλεύει μόνο η ΜΕΑ Αμαρίου. Οπότε εμείς είχαμε κάθε πρόθεση να αξιοποιήσουμε τις δημόσιες μονάδες. Ο σκοπός μας δεν ήταν ξαφνικά από ξενοδόχοι να γίνουμε διαχειριστές αποβλήτων, αλλά να αξιοποιήσουμε τις μονάδες μας. Οπότε αυτήν την στιγμή οι μονάδες που μπορούν να παραλάβουν αυτού του είδους τα τροφικά υπολείμματα, που δεν είναι ζωικά υποπροϊόντα είναι μόνο η ΜΕΑ στο Αμάρι. Πλέον στα ξενοδοχεία μας δεν μπαίνουν καθόλου οι δήμοι», εξήγησε μεταξύ άλλων ο κ. Ζαγκότης. Η εφαρμογή του συστήματος επικεντρώνεται σήμερα κυρίως στην ανατολική Κρήτη, γεγονός που δεν οφείλεται στις μικρότερες ανάγκες της υπόλοιπης Κρήτης, αλλά στο γεγονός ότι εκεί βρέθηκε μεγαλύτερη ανταπόκριση από την τοπική αυτοδιοίκηση και τις επιχειρήσεις. «Η ανατολική Κρήτη προέκυψε γιατί βρέθηκαν ευήκοα ώτα και σε τοπικούς παράγοντες και σε ξενοδοχεία. Στη δυτική Κρήτη το πρόβλημα είναι ότι δεν υπήρχαν ευήκοα ώτα», τόνισε, εκφράζοντας την προσδοκία το μοντέλο να επεκταθεί σταδιακά και στις υπόλοιπες τουριστικές περιοχές του νησιού, αλλά και της χώρας. Τέλος, αναφορικά με το εύλογο ζήτημα του κόστους για τις ίδιες τις επιχειρήσεις, ο κ. Ζαγκότης τόνισε ότι έχει διαμορφωθεί ένα μοντέλο, όπου το ξενοδοχείο πληρώνει σύμφωνα με τις διανυκτερεύσεις του, βασιζόμενο στην λογική της αναλογίας διανυκτέρευσης – παραγωγής. Απαραίτητη προϋπόθεση για την συμμετοχή στο πρόγραμμα είναι ο δήμος στον οποίο υπάγεται το ξενοδοχείο να συμμετέχει στο πρόγραμμα εφαρμογής του «πληρώνω όσο πετάω» και στην συνέχεια ακολουθεί επαφή με τους ανθρώπους της ReHORECA, αυτοψία, αξιολόγηση και εγκατάσταση του αναγκαίου εξοπλισμού, ο οποίο καλύπτεται από ένα τέλος εισόδου που καταβάλλει ο ξενοδόχος στην υπηρεσία. Στην συνέχεια ακολουθεί εκπαίδευση του υφιστάμενου προσωπικού και άμεση εφαρμογή του συστήματος διαλογής.
