Αν και η πρωτότυπη φράση που αποδίδεται στον Σόλωνα είναι «Γηράσκω δ΄αιεί πολλά διδασκόμενος» σχεδόν όλες οι λέξεις, αλλά κυρίως το νόημα είναι το ίδιο και το δίδαγμα παραμένει διαχρονικό: Μεγαλώνοντας μαθαίνω πολλά. Για να συμβεί όμως αυτό υπάρχουν κάποιες προϋποθέσεις, όπως τα ευήκοα ώτα, τα ευεπίφορα μάτια, το ανοιχτό μυαλό και πρωτίστως ο ενστερνισμός της γνώσης, της μόρφωσης και της παιδείας ως θεμελιωδών αξιών για την αυτογνωσία και την κοινωνική πρόοδο. Αξίες που τείνουν να συνθλιβούν στις συμπληγάδες της αναξιοκρατίας και μιας ανέξοδης αλλά και αλυσιτελούς εμμονικής επίκλησης της σύνδεσης της εκπαίδευσης με κάποια υποτιθέμενη παραγωγή.
Αφορμή γι’ αυτές τις σκέψεις αποτέλεσε η ορκωμοσία του 88χρονου κ. Δημήτρη Μουδατσάκη, πριν από έναν περίπου μήνα, ως απόφοιτου του αγαπημένου μας τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Δεν γράψαμε κάτι ούτε το καλοκαίρι που έγινε γνωστή η ολοκλήρωση των σπουδών του Ηρακλειώτη τυπογράφου ούτε αμέσως μετά τελετή απονομής των πτυχίων, γιατί τέτοια υψηλού συμβολισμού ζητήματα είναι καλό να τα υπενθυμίζουμε στην κοινή γνώμη όταν έχουν σβήσει τα φώτα της στιγμής και όταν έχει πέσει ο κουρνιαχτός της είδησης. Για να αναστοχαστούμε μια όντως ιδιαίτερη περίπτωση μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο και την τρέχουσα συγκυρία.
Αναμφισβήτητα ο άθλος του κ. Μουδατσάκη έχει προσωπικά χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τη ζωή ενός ανθρώπου που όπως όλα δείχνουν δεν σταμάτησε να ονειρεύεται. Όνειρα όμως που γίνονται πραγματικότητα διότι εκκινούν από την πίστη για πρόοδο μέσα από τις θεμελιώδεις αξίες που αναφέραμε παραπάνω. Πίστη στη σημασία που έχει η καλλιέργεια του πνεύματος σε μια εποχή που όλα τρέχουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα και οι επιθυμίες των ανθρώπων είναι εγκλωβισμένες στις υποσχόμενες απεραντοσύνη, αλλά ουσιαστικά στενές διαστάσεις της οθόνης που χρησιμοποιεί ο καθένας μας. Μια απόδραση από την εικονική πραγματικότητα σε μια άλλη, που οι «πραγματιστές» τη χαρακτηρίζουν «εξωτική».
Σε αυτό το πλαίσιο, προστιθέμενη αξία, και χωρίς να διαχωρίζουμε τα επιστημονικά πεδία, δίνει και το γεγονός ότι ο «παππούς», όπως χαριτολογώντας, αν και με λίγο ηλικιακό ρατσισμό, τον αποκάλεσαν κάποια μέσα τελείωσε μια σχολή ανθρωπιστικών σπουδών. Και αυτό γιατί οι ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες βάλλονται πανταχόθεν σήμερα από αυτούς τους «πραγματιστές» που θεωρούν και προπαγανδίζουν κοινωνικούς αυτοματισμούς μέσω ιδεοληπτικών «αλγορίθμων» ως το μονόδρομο για τη γη της επαγγελίας, για την ανταγωνιστική με όρους γαλέρας ανάπτυξη. Η ιστορία, ωστόσο, μάς έχει διδάξει ότι η ανθρωπότητα προχώρησε όταν η τεχνολογική πρόοδος περπάτησε χέρι-χέρι με την κοινωνική συνείδηση. Όταν αυτό δεν συνέβη, οι κοινωνίες επαναστάτησαν για να διορθώσουν τη στρέβλωση, όπως το 1789 με τη Γαλλική Επανάσταση κ.ο.κ.
Το παράδειγμα, λοιπόν, του τυπογράφου Δημήτρη Μουδατσάκη, πέρα από επιτομή θέλησης και προσπάθειας, αντανακλά και την ανάγκη επαναθεμελίωσης βασικών πυλώνων του δυτικού πολιτισμού. Σε μια εποχή εκπτώσεων που η κοινωνία πέφτει από τα σύννεφα εξαιτίας της πτώσης των ειδώλων της, πρότυπα σαν αυτό του κ. Δημήτρη είναι ψυχωφελή παρακινητικά για τον επαναπροσδιορισμό των προτεραιοτήτων μας. Δεν πρέπει να δούμε τη συγκεκριμένη περίπτωση ως παρέκκλιση, αλλά ως μέρος της μακράς διάρκειας της ζωής ενός ανθρώπου που κατάφερε να πραγματώσει ένα από τους υψηλότερους, όπως αποδεικνύεται, στόχους του, αυτόν της πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση. Μια επιθυμία που δεν σχετίζεται με κοινωνικές συμβάσεις βιτρίνας, αλλά με τη δίψα για μάθηση. Η αφοσίωση και ο σεβασμός στο περιεχόμενο του στόχου του το αποδεικνύουν έμπρακτα και με τον πιο εμφαντικό τρόπο. Θα λέγαμε, ιστορικό…
*Ο Δημήτρης Στεμπίλης είναι δημοσιογράφος – ιστορικός
