Ο Θόδωρος Μαργαρίτης, μέλος του Πολιτικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ, υποστήριξε ότι «ο Πέδρο Σάντσεθ έχει την πιο σοβαρή αντιπολεμική στάση στο χάος της Μέσης Ανατολής και αντιμετωπίζει τις κραυγές του Ντόναλντ Τραμπ». Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε και ο Χάρης Δούκας, γράφοντας: «Η μόνη φωνή από τις κυβερνήσεις της Ευρώπης που σηκώνει ανάστημα απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ. Με την ειρήνη. Με τον Σάντσεθ». Δεν είναι η πρώτη φορά που στελέχη της αντιπολίτευσης επικαλούνται το «ισπανικό παράδειγμα» ως οδηγό για την ελληνική εξωτερική πολιτική.
Είναι γεγονός ότι η ελληνική αριστερά έχει βρει εδώ και καιρό ένα νέο πολιτικό τοτέμ στο πρόσωπο του Ισπανού πρωθυπουργού. Μετά από μια μακρά περίοδο πολιτικής και ιδεολογικής υποχώρησης σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, η ανάγκη για νέα σύμβολα είναι εμφανής. Το ερώτημα, όμως, είναι γιατί στελέχη του ΠΑΣΟΚ – ενός κόμματος που φιλοδοξεί να εμφανίζεται ως υπεύθυνη και σοβαρή δύναμη διακυβέρνησης – επιλέγουν να υιοθετούν το ίδιο αφήγημα.
Αγνοούν άραγε ότι η Ισπανία αποτελεί τον μεγαλύτερο προμηθευτή όπλων στην Τουρκία; Την περίοδο 2020-2024 η Ισπανία ήταν ο μεγαλύτερος εξωτερικός προμηθευτής όπλων της Τουρκίας – με περίπου το 34% του συνολικού όγκου εισαγόμενων όπλων να προέρχεται από την Ισπανία. Μεταξύ άλλων, η ισπανική εταιρεία Navantia συνέβαλε καθοριστικά στην κατασκευή του αμφίβιου επιθετικού πλοίου TCG Anadolu, του μεγαλύτερου πολεμικού πλοίου του τουρκικού στόλου. Με άλλα λόγια, η Μαδρίτη – διακομματικά – δεν είναι απλώς ένας ευρωπαϊκός εταίρος της Άγκυρας. Είναι ένας από τους βασικούς πυλώνες της στρατηγικής της συνεργασίας με την Ευρώπη.
Αγνοούν επίσης τους εσωτερικούς πολιτικούς λόγους που οδηγούν τον Ισπανό πρωθυπουργό σε τέτοιου τύπου κινήσεις; Η κυβέρνηση του Σάντσεθ στηρίζεται σε μια ιδιαίτερα εύθραυστη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από κόμματα της ριζοσπαστικής Αριστεράς, όπως η συμμαχία Sumar. Οι πιέσεις που δέχεται ο Σάντσεθ από τους κυβερνητικούς του εταίρους είναι έντονες, ιδίως σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και στις σχέσεις με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Σε αυτό το πλαίσιο, αρκετές από τις κινήσεις του δεν αποτελούν κατ’ ανάγκη αποτέλεσμα μιας συνεκτικής στρατηγικής εξωτερικής πολιτικής. Αντίθετα, συχνά αντανακλούν την ανάγκη διατήρησης εσωτερικών ισορροπιών και της πολιτικής επιβίωσης του ίδιου και της κυβέρνησής του.
Την ίδια στιγμή, ο Σάντσεθ βρίσκεται αντιμέτωπος με μια σειρά δικαστικών υποθέσεων και ερευνών που αφορούν πρόσωπα του στενού πολιτικού και οικογενειακού του περιβάλλοντος και έχουν προκαλέσει έντονες αντιπαραθέσεις στο πολιτικό σκηνικό. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η υιοθέτηση μιας πιο συγκρουσιακής ρητορικής στην εξωτερική πολιτική λειτουργεί συχνά και ως εργαλείο εσωτερικής πολιτικής συσπείρωσης.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι κάποιοι φαίνεται να αγνοούν ακόμη και την ίδια τη γεωγραφία. Η Ελλάδα δεν βρίσκεται στη δυτική άκρη της Ευρώπης. Δεν συνορεύει με τη Γαλλία ούτε με την Πορτογαλία. Βρίσκεται σε μια από τις πιο ευαίσθητες γεωπολιτικά περιοχές του πλανήτη, δίπλα σε μια χώρα που αμφισβητεί ανοιχτά την κυριαρχία και τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να αποσυνδέεται από το γεωγραφικό και στρατηγικό περιβάλλον ενός κράτους. Οι επιλογές που μπορεί να κάνει η Μαδρίτη δεν είναι κατ’ ανάγκην οι ίδιες με εκείνες που μπορεί – ή πρέπει – να κάνει η Αθήνα.
Τι θα έλεγαν άραγε όλοι αυτοί αν οι Ηνωμένες Πολιτείες αποφάσιζαν να διακόψουν τις εμπορικές σχέσεις με την Ελλάδα, όπως διεμήνυσε ο Τραμπ ότι θα μπορούσαν να κάνουν με την Ισπανία; Θα μιλούσαν τότε για «ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική» ή θα κατήγγειλαν μια κατάφωρη διπλωματική ήττα της κυβέρνησης Μητσοτάκη;
Μήπως τελικά ο κ. Δούκας και ο κ. Μαργαρίτης μας προϊδεάζουν για το τι θα μπορούσε να σημαίνει στην πράξη μια κυβέρνηση συνεργασίας στην Ελλάδα του ΠΑΣΟΚ με τη ριζοσπαστική Αριστερά – μια προοπτική που οραματίζονται ανοιχτά και άλλα στελέχη της αντιπολίτευσης;
Η συγκρουσιακή στάση της Ισπανίας δείχνει πως, όταν μια κυβέρνηση εξαρτάται πολιτικά και ιδεολογικά από ακραίες πιέσεις, η εξωτερική πολιτική κινδυνεύει να μετατραπεί από εργαλείο εθνικής στρατηγικής σε μέσο εσωτερικής πολιτικής επιβίωσης. Και τότε οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται με γνώμονα τα γεωπολιτικά δεδομένα, τις συμμαχίες και τα εθνικά συμφέροντα μιας χώρας, αλλά με κριτήριο την ισορροπία μιας εύθραυστης κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.
Για χώρες όμως όπως η Ελλάδα, που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή γεωπολιτικών εντάσεων και προκλήσεων, ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα ήταν καταστροφικό. Και δεν μπορεί καν να αποτελεί πολιτική επιλογή.
