Συσσωρευμένοι προβληματισμοί και προκλήσεις για την αγορά εργασίας σε τουρισμό, εμπόριο, κατασκευές, μεταποίηση και πρωτογενή τομέα, σύμφωνα με έρευνα του Περιφερειακού Μηχανισμού Διάγνωσης Αναγκών για την αγορά εργασίας της Περιφέρειας Κρήτης
Μία σειρά από παθογένειες εμφανίζει η αγορά εργασίας στην Κρήτη, οι οποίες επηρεάζουν καθοριστικά την απασχόληση, την κοινωνική και επαγγελματική ένταξη ανθρώπινου δυναμικού και τις δυνατότητες επαγγελματικής ανέλιξης. Η εποχικότητα και η εξάρτηση από τον τουρισμό και τον πρωτογενή τομέα, η επισφάλεια θέσεων εργασίας, οι χαμηλές αμοιβές και η περιορισμένη σταθερότητα εισοδήματος δημιουργούν σημαντικές δυσκολίες τόσο για τους εργαζόμενους, όσο και για τους εργοδότες. Οι περιορισμένες και μικρής κλίμακας δυνατότητες των επιχειρήσεων της μεταποποίησης, του εμπορίου και των κατασκευών, καθώς και η αναντιστοιχία ανάμεσα στα προσόντα των εργαζομένων και τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας, περιορίζει τις ευκαιρίες διαθέσιμων επαγγελματικών ευκαιριών και εντείνει το χάσμα ανάμεσα στην εκπαίδευση και την αγορά εργασίας. Μάλιστα, στην Κρήτη παρατηρείται περιορισμένη πρόσβαση σε συστηματική κατάρτιση των νέων ομάδων του πληθυσμού, καθώς και αποσπασματική συνεργασία του επιχειρηματικού κόσμου με εκπαιδευτικούς και θεσμικούς φορείς, την ώρα που οι ευάλωτες κοινωνικές ομάδες δυσκολεύονται ακόμα και να ενταχθούν στην αγορά εργασίας. Ωστόσο στην Κρήτη, οι παθογένειες αυτές αντισταθμίζονται από συγκριτικά πλεονεκτήματα, που έχουν να κάνουν με την ποιότητα ζωής, το κάλλος του τοπικού περιβάλλοντος και το ελκυστικό, ήπιο κλίμα που αποτελούν πόλο έλξης για εργαζόμενους και επιχειρηματίες. Γι’ αυτό τον λόγο στον τουρισμό, η υψηλή ζήτηση και η αυξανόμενη δυναμική των επιχειρήσεων δημιουργούν ευκαιρίες απασχόλησης, παρά την εποχικότητα, ενώ αντίστοιχα στον πρωτογενή τομέα, παρά την σωρεία προβλημάτων, η διαθεσιμότητα εκτάσεων γης και το εύκρατο κλίμα προσφέρουν δυνατότητες εργασίας, υπό προϋποθέσεις.
Όλα τα παραπάνω αποτελούν βασικά συμπεράσματα – προϊόντα ποιοτικής έρευνας του Περιφερειακού Μηχανισμού Διάγνωσης των Αναγκών στην Αγορά Εργασίας, της Περιφέρειας Κρήτης για το 2025. Στο πλαίσιο, χαρτογράφησης της αγοράς εργασίας, των χαρακτηριστικών και των τάσεών της, οι ερευνητές προχώρησαν στην σύσταση ομάδων εστίασης (focus groups), για κάθε κλάδο οικονομικής δραστηριότητας στο νησί, συγκεντρώνοντας και αναλύοντας τις απαντήσεις συνολικά 48 συμμετεχόντων, από τις τέσσερις Περιφερειακές Ενότητες του νησιού. Πρόκειται για ανθρώπους από όλες τις κοινωνικές βαθμίδες και τα στρώματα της κοινωνίας, εργαζόμενους και εργοδότες, φοιτητές, δημόσιους υπαλλήλους, φορείς και αρχές, οι οποίοι αποτυπώνουν μία συνολική εικόνα της αγοράς εργασίας και της ζωής στην Κρήτη. Συνεχίζοντας και επικαιροποιώντας αυτήν την ερευνητική προσπάθεια, ο Περιφερειακός Μηχανισμός διεξάγει ένα δεύτερο κύκλο ποσοτικής έρευνας επιχειρήσεων κρίσιμων τομέων και προσκαλεί σήμερα μαζί με την Περιφέρεια, Κρητικές επιχειρήσεις που παρουσιάζουν κερδοφορία και αναπτύσσουν κύρια δραστηριότητα στην Μεταποίηση, τις κατασκευές, το Εμπόριο και τον τουρισμός να δηλώσουν συμμετοχή σε αυτήν.
Έλλειψη εξειδίκευσης σε νέες τεχνολογίες παραγωγής – Χαμηλές αποδοχές στο εμπόριο
Η ανάλυση στον πρωτογενή τομέα αναδεικνύει μία αγορά εργασίας με επισφαλείς συνθήκες απασχόλησης. Οι νομίμως εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν χαμηλές αμοιβές, περιορισμένη ασφάλιση και ανασφάλεια εισοδήματος, ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές, ενώ η εξάρτηση από το κλίμα και η απουσία σταθερής εργασίας καθόλη τη διάρκεια του χρόνου, επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα ζωής και περιορίζουν την επαγγελματική σταθερότητα. Σημαντικό εύρημα αποτελεί η έλλειψη εξειδικευμένων δεξιοτήτων και πρακτικής κατάρτισης για σύγχρονες αγροτικές τεχνικές, όπως η βιώσιμη γεωργία και οι νέες τεχνολογίες παραγωγής. Οι υφιστάμενες δομές εκπαίδευσης και κατάρτισης θεωρούνται αποσπασματικές και μη συνδεδεμένες με τις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων. Το συμπέρασμα είναι ότι ο πρωτογενής τομέας παραμένει κρίσιμος για την απασχόληση στην Κρήτη, αλλά η ανάπτυξή του και η βελτίωση των συνθηκών εργασίας εξαρτώνται από στοχευμένες παρεμβάσεις κατάρτισης, βελτίωση των συνεργασιών και θεσμική στήριξη που θα μειώσει την επισφάλεια και θα ενισχύσει τη βιωσιμότητα των παραγωγικών μονάδων. Η εποχικότητα αποτελεί αναπόσπαστο χαρακτηριστικό και για τον εμπορικό κόσμο, με την τοπική αγορά εργασίας να εμφανίζει μεγάλη εξάρτηση από την τουριστική δραστηριότητα. Οι εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν επίσης επισφαλείς θέσεις εργασίες με χαμηλές αποδοχές, περιορισμένες δυνατότητες εξέλιξης και έλλειψη σαφούς επαγγελματικής σταδιοδρομίας. Η μικρή κλίμακα των επιχειρήσεων και η απουσία οργανωμένων μηχανισμών αξιολόγησης περιορίζουν την επαγγελματική ανάπτυξη και την παραμονή εξειδικευμένου προσωπικού. Σημαντική πρόκληση αποτελεί η ανισορροπία μεταξύ των δεξιοτήτων των εργαζομένων και των απαιτήσεων της αγοράς, με έλλειψη κατάρτισης σε ψηφιακά εργαλεία, εξυπηρέτηση πελατών και διαχείριση αποθεμάτων. Η ενίσχυση της σταθερότητας στην εργασία, η κατάρτιση εξειδικευμένου προσωπικού είναι σύμφωνα με τα συμπεράσματα της μελέτης απαραίτητες προϋποθέσεις για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας των επιχειρήσεων.
Έλλειμμα σε διαχείριση πελατών, ψηφιακές υπηρεσίες και νέες τεχνολογίες στον τουρισμό
Στην ομάδα εστίασης σχετικά με τον τουρισμό, στην έρευνα συμμετείχαν 14 άτομα: Μετανάστες, ΑμεΑ, ξενοδόχοι, άτομα από άλλες κοινωνικά ευάλωτες ομάδες, καθώς και ένα στέλεχος της Περιφέρειας και η διαδικασία πραγματοποιήθηκε στο Ρέθυμνο. Σύμφωνα με όσα ανέφεραν οι συμμετέχοντες, ο τουρισμός στην Κρήτη αποτυπώνει μια αγορά εργασίας με έντονη εποχικότητα και επισφάλεια, ανεπαρκείς επαγγελματικές προοπτικές και έλλειψη ξεκάθαρης διαδρομής κατάρτισης και εξέλιξης. Επιπλέον, αναδεικνύεται ένα μείζων έλλειμμα σε συγκεκριμένες ικανότητες που σχετίζονται με τη διαχείριση πελατών, τις ψηφιακές υπηρεσίες και τη χρήση νέων τεχνολογιών, με αποτέλεσμα να μειώνεται η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και να αυξάνονται οι δυσκολίες στην ταχεία προσαρμογή στις σύγχρονες απαιτήσεις της αγοράς. Οι δομές επαγγελματικής κατάρτισης θεωρούνται αποσπασματικές και ανεπαρκώς συνδεδεμένες με το παραγωγικό σύστημα, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για πιο στοχευμένα προγράμματα και πιστοποιήσεις δεξιοτήτων. Τέλος, η επικοινωνία και η συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων, εκπαιδευτικών φορέων και θεσμικών φορέων κρίνεται ανεπαρκής, με ανάγκη για βελτίωση της ενημέρωσης και του συντονισμού. Συμπερασματικά, ο τουριστικός τομέας στην Κρήτη έχει σημαντική δυναμική αλλά υστερεί σε δομές υποστήριξης, σταθερότητα απασχόλησης και επαγγελματική εξέλιξη, στοιχεία που περιορίζουν την ισχυροποίηση της τοπικής απασχόλησης και δεξιοτήτων.
Μικρών και περιορισμένων δυνατοτήτων οι επιχειρήσεις της μεταποίησης
Σημαντικό είναι το χάσμα δεξιοτήτων και η αντιστοιχία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης εργασίας στον κλάδο της μεταποίησης. Όπως δήλωσαν οι συμμετέχοντες μεταξύ άλλων, οι μικρές επιχειρήσεις δυσκολεύονται λόγω γραφειοκρατίας και περιορισμένης πρόσβασης στη χρηματοδότηση να ανταπεξέλθουν, την ώρα που οι ευάλωτες κοινωνικές ομάδες εμφανίζουν εμπόδια ένταξης και οι μηχανισμοί υποστήριξης σε επίπεδο Περιφέρειας είναι αποσπασματικοί. Ουσιαστικά πρόκειται για μία αγορά εργασίας με περιορισμένες δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης και ένας κλάδος που επικεντρώνεται κυρίως σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, γεγονός που μειώνει τις προοπτικές ανάπτυξης και εξέλιξης των ίδιων των εργαζομένων. Η αδυναμία προσέλκυσης και διατήρησης ειδικευμένου προσωπικού συνδέεται με το χαμηλό κύρος που αποδίδει η κοινωνία στα τεχνικά επαγγέλματα, με τις περιορισμένες αμοιβές και την έλλειψη σαφούς σταδιοδρομικής διαδρομής. Σημαντικό ζήτημα είναι το χάσμα δεξιοτήτων, καθώς οι εργαζόμενοι συχνά δεν διαθέτουν επαρκή κατάρτιση σε σύγχρονες τεχνολογίες, καινοτομία και διαδικασίες παραγωγής, ενώ τα υπάρχοντα προγράμματα κατάρτισης θεωρούνται αποσπασματικά και μη συνδεδεμένα με τις ανάγκες της τοπικής παραγωγής. Το συμπέρασμα είναι ότι η μεταποίηση παραμένει σημαντικός πυλώνας απασχόλησης στην Κρήτη, αλλά η ενίσχυση των δεξιοτήτων, η επαγγελματική αναγνώριση, η βελτίωση της συνεργασίας και η θεσμική στήριξη είναι κρίσιμα για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας, της καινοτομίας και της βιωσιμότητας των επιχειρήσεων.
Οι ελλείψεις προσωπικού στις κατασκευές τροχοπέδη στην ανταγωνιστικότητα
Στον κλάδο των κατασκευών τέλος, η έρευνα κατέγραψε σημαντικές δυσκολίες στην πρόσβαση και στην επαγγελματική ένταξη των νέων, καθώς και έλλειψη εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού. Οι συμμετέχοντες επισήμαναν ότι η αγορά χαρακτηρίζεται από χαμηλό βαθμό ανανέωσης προσωπικού και ότι τα ασφαλιστικά κόστη και οι οικονομικές αστάθειες αποθαρρύνουν τη σταθερή απασχόληση. Μάλιστα, καταγράφεται μία ανάγκη για συστηματική κατάρτιση σε σύγχρονες τεχνολογίες, όπως πράσινη δόμηση και εργασιακή ασφάλεια, και για βελτίωση του κύρους του τεχνικού επαγγέλματος, ώστε να προσελκυστούν νέοι εργαζόμενοι και να ενισχυθεί η επαγγελματική εξέλιξη. Επιπλέον, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έρευνας οι ελλείψεις σε δεξιότητες θεωρούνται τροχοπέδη για την ανταγωνιστικότητα των κατασκευαστικών επιχειρήσεων στο νησί, ενώ συνολικά, η ανάλυση υπογραμμίζει τον κλάδο ως κρίσιμο για την απασχόληση στην Κρήτη αλλά και ως πεδίο που χρειάζεται στοχευμένες παρεμβάσεις για να ξεπεράσει τα θεσμικά και δεξιο-τεχνικά εμπόδια.
