Του ΜΑΝΩΛΗ ΜΑΚΡΙΔΑΚΗ*
Ο δικηγόρος Χανίων Παναγιώτης Ι. Φιωτάκης (1860-1952), ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα του φίλου και συναγωνιστή του στον Θέρισο, πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου και πήρε μέρος στους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-13. Για το σκοπό αυτό κατάρτισε εθελοντικό Σώμα 95 αντρών και πολέμησε στο μέτωπο της Δυτικής Μακεδονίας. Το ημερολόγιο που μας άφησε, και το οποίο επεξεργάζομαι για δημοσίευση, είναι ένα σημαντικό ντοκουμέντο της νεότερης ιστορίας μας, που αξίζει να γίνει κτήμα της νέας γενιάς.
Γράφει λοιπόν ο Φιωτάκης ότι μετά την επιστροφή του στην Αθήνα από τη Δυτική Μακεδονία, αναδιοργάνωσε το Σώμα του και πήγε στη Χίο, όπου πολέμησε επικεφαλής 60 αντρών (οι υπόλοιποι 35 γύρισαν στην Κρήτη). Στο πλοίο που τους μετέφερε στη Λέσβο και στη Χίο, συνάντησε τα Κρητικά Σώματα των Βρανά, Μανωλέ, Μανωλακάκη Τσόντου, Τσιτσιρίδη και Εμίρη. Αναζητώντας το μικρό όνομα και την καταγωγή του Εμίρη (η Ιστορία Στρατού δεν διαθέτει προσωπικά του στοιχεία) έφτασα σε έναν επιφανή άντρα, που διέθεσε τα πάντα για την απελευθέρωση της πατρίδας μας. Όμως η κάθοδός του στην Κρήτη το 1897, επικεφαλής 120 αντρών από την Κάσο, με δικά του έξοδα, και η συμμετοχή του στην πολιορκία του Πύργου των Βουκολιών είναι παντελώς άγνωστες. Ούτε στο βιβλίο του ΓΕΣ «Ο Ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897», ούτε στο εξαιρετικό πόνημα του Δημητρίου Μ. Κουκουλάκη «Η Πανεπιστημιακή Φάλαγξ εν Κρήτη 1897» γίνεται οποιαδήποτε νύξη για το Σώμα των Κασίων. Γι’ αυτό θεώρησα απαραίτητη τη δημοσιοποίηση της, για να αποδώσουμε στον ξεχωριστό αυτόν άντρα, έστω και καθυστερημένα, τις πρέπουσες τιμές.
Το κείμενο που καταχωρούμε μαζί με τη φωτογραφία του Δ. Γ. Εμίρη, δημοσιεύτηκαν στο βιβλίο ΛΕΥΚΩΜΑ ΤΗΣ ΚΑΣΟΥ, του ιατρού Κ. Ν. Φραγκούλη, που τυπώθηκε στο Πορτ. Σάιντ της Αιγύπτου το 1921.
Δημήτριος Γ. Εμιρης ή Χατζησπανός
Ο προ ολίγων μόλις ετών αποβιώσας φιλόπατρις και ενθουσιώδης νέος αείμνηστος Δημήτριος Εμίρης, ήτο υιός του επίσης διακεκριμένου πλοηγού παρά τη Σουεζείω Διώρυγι, Γεωργίου Εμίρη.
Παιδιόθεν εκπαιδευθείς εν Ελλάδι και Ευρώπη υπό τας πλέον ευτυχείς συνθήκας των ευτυχών εκείνων χρόνων και Ελληνοπρεπέστατα ανατραφείς υπό του πατρός του, δεν ηγάπησε τας επιστήμας αλλά παρά τον διακαή πόθων των γονέων του, όπως σπουδάση οίανδήποτε άλλην επιστήμην, πλήν της ναυτικής, φύσει προς ταύτην έρρεπε και αυτήν εζήλευσε.
Κατόπιν δε της δεούσης προπαρασκευής του και περί τα ναυτικά εξασκήσεώς του επί χρόνον μακρόν, εν έτει 1903 έλαβε το δίπλωμά του ως εμποροπλοίαρχος, υπηρετήσας ως τοιούτος παρά διαφόροις εταιρείαις ένθα διεκρίθη πάντοτε δια το τολμηρόν του χαρακτήρός του και την τιμιότητα και ευγένειάν του. Ότε δε λίαν προώρως είχε το ατύχημα να στερηθή του πατρός του, όν τοσούτω η Εταιρεία της Διώρυγος εξετίμα ως άριστον πλοηγόν, θα διαδέχετο αυτόν εν τη ιδία υπηρεσία, εάν λόγω των φιλελευθέρων φρονημάτων του και του ευεξάπιου χαρακτήρός του δεν συνεκρούετο εκάστοτε μετά των τότε Τμηματαρχών της ως άνω εταιρείας, οίτινες πάντα άλλον φιλειρηνικόν και φιλήσυχον πλοηγόν θα προετίμων, ή τον αείμνηστον γενναίον εις αισθήματα και φρονήματα Δημήτριον Εμίρην, τον αείποτε έμπλεον πατριωτικού και πολεμικού μένους, ενθουσιώδη τότε νέον, τον όλως ακατάλληλον προς θέσιν υπαλληλικήν.
Διά τούτο βαρυνθείς τας υποσχέσεις και εννοήσας το δύσκολον της προσλήψεώς του εν τη Εταιρεία της Διώρυχος, έχων εξ άλλου και πατρικήν περιουσίαν ουχί ευκαταφρόνητον την εποχήν εκείνην, προυτίμησε να πλέη ελευθέρως την απέραντον θάλασσαν ή να υπόκειται εις διαταγάς άλλων και παρατηρήσεις.
Δείγματα δε αψευδή των όσων ανωτέρω εγράψαμεν, έχομεν τους εν Κρήτη αγώνας του και τους εν Χίω υπέρ της ελευθερίας των δούλων αδελφών τοιούτους, ών ένεκεν, ολόκληρον πατρικήν περιουσίαν κατεδαπάνησε αφειδώς, διακινδυνεύσας πολλάκις και αυτήν την ζωήν του ακόμη, ην τέλος απώλεσε εν τη ακμή της ηλικίας του συνεπεία βεβαίως των τόσων του κακουχιών εν τη Κρητική Επαναστάσει του έτους 1897 και των αγώνων μας του 1912 και 1913. Η προς την πατρίδα αγάπη του ήτο δι’ αυτόν ψύχωσις, πάθος ανίατον, δια την Ελευθερίαν της οποίας πολλοί δι’ ολίγοι Κάσιοι ηγωνίσθησαν και εδεινοπάθησαν τόσον, όσον ο αείμνηστος Δ. Εμίρης, ως αποδεικνύουσι πληθώρα επισήμων πιστοποιητικών, λίαν τιμητικών δι’ αυτόν, την οικογένειάν του και την μικράν πατρίδα του Κάσον.
Φοιτητής εισέτι ον της Ιατρικής εν τω ημετέρω Πανεπιστημίω, εν έτει 1897 εσχημάτισεν ιδίαν φάλαγγα εξ 120 νέων Κασίων και άλλων ονομάσας αυτήν «Κασιακήν φάλαγγα» εκλεγείς συνάμα παρ’ αυτών αρχηγός, προς τον σκοπόν να μεταβή εις Μακεδονίαν.
Πάντα τα μέλη της φάλαγγος έφερον επί της κεφαλής μέλαν μετάξινον μανδύλιον, εφ’ ού αντί στέμματος ελληνικού έφερον παρόμοιον με σταυρόν εν τω μέσω και εκατέρωθεν Κ και Φ ήτοι «Κασιακή Φάλαγξ».
Είχον επίσης ιδίαν σημαίαν κυανού χρώματος, εν τω μέσω της οποίας υπήρχε σταυρός και μία εικών παριστώσα κόρην ξιφήρη πίπτουσαν εις τας αγκάλας της μητρός αυτής ήτοι την Κάσον προς την Κρήτην, άνωθεν δε τας λέξεις «Ένωσις ή θάνατος» και κάτωθεν αυτής «Φάλαγξ Κασίων». Αφ’ ού δε εξωπλίοθησαν πάντες δι᾽ όπλων Γκρά και περιστρόφων Σμίθ παρά της Εταιρείας «ο Ελληνισμός», μη επαρκούντων των χρημάτων, άτινα έχορήγησαν αυτοίς οι αρμόδιοι, ο ένθερμος νέος ποθών διακαώς την εκδίκησιν εναντίον του εχθρού και μη δυνάμενος άνευ επαρκών χρημάτων άλλως να πράξη έφθασεν μέχρι του σημείου να εξαπατήση τον πατέρα αυτού, ότι έχει ανάγκην πολλών χρημάτων, ίνα μειαβή εις Ευρώπην προς εξακολούθησιν των σπουδών του, και ούτω να λάβη τηλεγραφικώς το ποσόν των 250 λιρών Αγγλίας, το οποίον κατέθηκε εις το ταμείον της Φάλαγγος αντί να μεταβή εις Ευρώπην!
Εφοδιασθείς όθεν άρκούντως και γράψας προς τον πατέρα του τα τρέχοντα ζητών συνάμα την ευχήν αυτού, ανεχώρησε τη 5η Φεβρουαρίου του 1897 μετά της Φάλαγγός του, αντί εις Μακεδονίαν εις την έχουσαν τότε μεγαλυτέραν ανάγκην Κρήτην, ένθα εγένετο δεκτός παρά των Κρητών εν μεγίστη χαρά και ενθουσιασμώ. Ιερεύς δε τις παρατυχών ηυλόγησε την σημαίαν της Κασιακής Φάλαγγος και προσεφώνησε τους προσελθόντας εθελοντάς Κασίους, ίνα χύσωσι το αίμά των υπέρ της Κρήτης. Ευθύς δ᾽ ως απεβιβάσθησαν. άνευ χρονοτριβής έσπευσαν προς βοήθειαν των πολιορκούντων τον Πύργον των Βουκουλιών του στρατού της κατοχής, τάσσονται εις το δυτικόν μέρος και μάχονται γενναίως άχρις ού ο εχθρός κατατροπωθείς υπεχώρησε, τραυματισθέντων οκτώ εκ των της Κασσιακής Φάλαγγος. Εκείθεν δε πληροφορηθέντες, ότι εις τον παρακείμενον λόφον Κάστελλον κατέφυγον 50 νιζάμιδες και οχυρώθησαν, μετέβησαν κατόπιν κοπιώδους πορείας, επιτεθέντες αμέσως εναντίον αυτών, ούς και κατενίκησαν και ούτω, από χωρίον εις χωρίον μαχόμενοι εν συνεννοήσει μετά των λοιπών οπλαρχηγών, μεγίστην βοήθειαν παρέσχε τοις Κρήταις η υπό τον αείμνηστον Δ. Εμίρην Φάλαγξ εκείνη των Κασίων. Επειδή δε τα εις Κρήτην και Μακεδονίαν αναχωρούντα τότε ανταρτικά σώματα ανεφοδιάζοντο και απεστέλλοντο προς ωρισμένον σκοπόν παρά της Εταιρείας «Ο Ελληνισμός», ούτω και ο ημέτερος έλαβε το ακόλουθον έγγραφον προ της αναχωρήσεώς του δια Κρήτην.
᾿Αριθ. Πρωτ. 30
Εν Αθήναις τη 5-2-1897 ΕΤΑΙΡΕΙΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ
Προς τον Κύριον Εμμ. Ζυβρακάκην, Λοχαγόν κ.τ.λ.
Εις Χανιά Κρήτης
«Κύριε Λοχαγέ,
«Ο Κος Δημήτριος Γ. Εμίρης μετ᾿ άλλων φοιτητών προσέρχεται να συνενωθή προς το υφ᾽ υμάς σώμα της Φάλαγγος του Εθνικού Πανεπιστημίου.
Σας παρακαλούμεν ανακοινώσατε το ημέτερον έγγραφον και προς τον Κύριον Ιωάννην Μανουσογιαννάκην, όπως συνεννοηθήτε προς χρησιμοποίησιν και αυτών κατά τας ανάγκας του αγώνος».
«Διατελούμεν μετ’ αδελφικής, αγάπης».
Ο Πρόεδρος
Ν. Καζάζης
