Απαντήσεις στις αντιγραφές και την άκριτη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης αναζητούν τα πανεπιστήμια – Αλλάζει ο τρόπος διδασκαλίας, η αξιολόγηση και το διάβασμα της εκπαιδευτικής ύλης
Στην ανανοηματοδότηση και τον μετασχηματισμό του τρόπου με τον οποίο προσεγγίζουν όχι μόνο οι φοιτητές, αλλά και οι καθηγητές, την εκπαιδευτική διαδικασία, έχει οδηγήσει η χρήση των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης και κυρίως του πιο δημοφιλούς εργαλείου, του Chat GPT. Η καθημερινή, κοινή πλέον αξιοποίηση των chat boxes, όπως αποκαλούνται, για τη σύνταξη, την παραγωγή ιδεών και την ολοκλήρωση εργασιών που απαιτούν σύνθεση, διασταύρωση, διαχωρισμό και αξιολόγηση πληροφοριών έχει οδηγήσει σε αναγκαίες προσαρμογές της ακαδημαϊκής κοινότητας εντός του πανεπιστημίου. Συχνά η «δαιμονοποίηση» αυτών των πρακτικών οδηγεί απλά σε αυστηρότερα ελεγκτικά πλαίσια, σε απορριπτικές ρητορικές και ενέργειες απέναντι σε σημαντικές τεχνολογικές εξελίξεις της εποχής, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, με αποτέλεσμα να διατηρούνται αναχρονιστικές κατευθυντήριες εκπαιδευτικές γραμμές, ατέρμονες και κυρίως μακρινές τόσο από τις ανάγκες, όσο και από τις υφιστάμενες συνθήκες. Η τεχνητή νοημοσύνη έχει δημιουργήσει πράγματι μεγάλα προβλήματα σχετικά με τη λογοκλοπή, την άκριτη αντιγραφή και τη νόθευση του πρωτογενούς, ερευνητικού έργου, βαρύνουσας σημασίας για την εκάστοτε ακαδημαϊκή κοινότητα. Φοιτητές που αντιγράφουν, εργασίες που έχουν συνταχθεί ολότελα από την ΤΝ και έλλειψη αυθεντικότητας και πρωτοτυπίας στο παραγόμενο υλικό είναι ορισμένα από τα προβλήματα με τα οποία έρχονται αντιμέτωπα τα τμήματα και οι διδάσκοντες. Σε ένα ακαδημαϊκό περιβάλλον λοιπόν, κατά το οποίο αυτή η τάση ολοένα και εντείνεται, υπάρχουν ακαδημαϊκοί που δεν περιορίζονται μόνο στην αντίδραση απέναντι στην ΤΝ, αλλά βρίσκουν τρόπους να την αξιοποιήσουν δημιουργικά, να δουλέψουν μαζί της και να αναδείξουν τις θετικές πλευρές της, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την προαγωγή της εκπαίδευσης και όχι για τη φθορά της. Τέτοια παραδείγματα εντοπίζονται και στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, όπου το πρόβλημα είναι ναι μεν εντοπισμένο, αλλά οι λύσεις σε αυτό βρίσκονται σε διαρκή επεξεργασία, όχι με όρους απορριπτικών διαθέσεων, αλλά κυρίως με κατεύθυνση εφεύρεσης ενός μοντέλου συνύπαρξης και επιβίωσης σε αυτούς τους νέους όρους.
«Πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο για τον οποίο διδάσκουμε, γιατί πολύ απλά έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνουμε»
Μία σειρά από νέες μεθόδους εφαρμόζει πλέον στη διδασκαλία του και στην αλληλεπίδραση με τους φοιτητές του, ο Παναγιώτης Αναστασιάδης, καθηγητής Δια Βίου και εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης με τη χρήση των ΤΠΕ στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δ.Ε του Πανεπιστημίου Κρήτης, προσαρμοσμένες στην τεχνητή νοημοσύνη. Η φιλοσοφία του κ. Αναστασιάδη, αλλά και του Εργαστηρίου Νέων Τεχνολογιών στη Διά Βίου και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση (Ε.ΔΙ.Β.Ε.Α.), στο οποίο είναι διευθυντής, βασίζεται στην ανάδειξη της εγκυρότητας των πηγών, στην καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και στην απομάκρυνση από το μοντέλο «εργασία στο σπίτι» και παρουσίαση στο αμφιθέατρο. «Αν τα παιδιά, δηλαδή οι φοιτητές και οι φοιτήτριές μου αξιοποιούν το Chat GPT για να αντιγράφουν, τότε δεν φταίνε αυτοί, φταίω εγώ, γιατί τους βάζω τέτοια θέματα, τα οποία είναι σαν να τους λέω «αξιοποιήστε με τον λάθος τρόπο ένα τεχνολογικό επίτευγμα στα το Chat GPT», ανέφερε ο κ. Αναστασιάδης και στην συνέχεια εξήγησε ότι «αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο διδάσκουμε. Αυτό είναι το νόημα, ότι δεν φταίνε τα παιδιά, αλλά οι εκπαιδευτικοί. Πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο διδάσκουμε, γιατί πολύ απλά έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνουμε».
Η αξιοποίηση του Chat GPT ως εργαλείου μάθησης και διερεύνησης της γνώσης είναι η βασική επιδίωξη αυτής της νέας εκπαιδευτικής προσέγγισης, με τον κ. Αναστασιάδη να δίνει το εξής παράδειγμα εφαρμογής της: «Είμαστε στην τάξη και ζητάω από τα παιδιά να μπουν στο Chat GPT και να απαντήσουν σε ένα ερώτημα. Παίρνουν τα παιδιά την απάντηση, την μοιράζονται με το αμφιθέατρο και μετά τους ρωτάω: Η απάντηση που πήρατε από το chat GPT είναι έγκυρη; Άρα μπαίνουμε σε ζητήματα του τι σημαίνει έγκυρη πληροφορία», σημείωσε και στη συνέχεια εξήγησε έναν δεύτερο τρόπος εφαρμογής: «Ερχόμαστε στο αμφιθέατρο και τους βάζω ενδιάμεση εξέταση. Σε αυτήν, τους λέω «έβαλα αυτό το ερώτημα στο chat GPT και μου έδωσε αυτήν την απάντηση. Παρακαλώ ελέγξτε την απάντηση, ως προς την εγκυρότητα, ως προς το περιεχόμενο και με βάση τις γνώσεις που έχετε αποκομίσει από τη μελέτη του εκπαιδευτικού υλικού, να γράψετε τη δική σας απάντηση, τεκμηριώνοντας με βάση την κριτική σας σκέψη». Όπως επεσήμανε ο κ. Αναστασιάδης, με αυτόν τον τρόπο, «αντιστρέφουμε την εξίσωση, αξιοποιούμε δηλαδή το CHAT GPT από εργαλείο αντιγραφής, σε εργαλείο για την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης». Το τρίτο κομμάτι της εκπαιδευτικής διαδικασίας έχει να κάνει με τις γραπτές εργασίες. «Πλέον δεν έχει κανένα νόημα να δίνουμε εργασίες στο σπίτι. Έχουμε αλλάξει λοιπόν το πλαίσιο και το έχουμε αντιστρέψει. Μέχρι σήμερα διδάσκαμε στα παιδιά και τα παιδιά πήγαιναν στο σπίτι τους, διάβαζαν και έκαναν κάποιες εργασίες. Η αντιστροφή του πλαισίου συνίσταται ως εξής πλέον: Πριν έρθουν τα παιδιά, τους δίνουμε το εκπαιδευτικό υλικό να το διαβάσουν, να το μελετήσουν και ερχόμενα τα παιδιά, κάνουμε συζήτηση, αξιοποιούμε το Chat GPΤ και άλλα εργαλεία για διερεύνηση, για εμπλουτισμό και όλες οι ενδιάμεσες εξετάσεις γίνονται διά ζώσης στην τάξη και στο αμφιθέατρο», ανέφερε ο κ. Αναστασιάδης, ενώ όπως περιέγραψε, «Αυτό το μοντέλο, διάβασε, έλα να συζητήσουμε και πάνω σε αυτά να εξεταστείς είναι το μοντέλο της αντεστραμμένης τάξης – flipped classroom».
Εκτός από το καθαρά διδακτικό κομμάτι και αυτό της αξιολόγησης, η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης έχει δημιουργήσει προβληματισμούς για την παραγωγή ερευνητικού έργου, την αξιοποίηση και την παραγωγή νέας βιβλιογραφίας, που αποτελεί ουσιαστικά και το κυρίαρχο μέσο συνέχισης και ανανέωσης της γνώσης στα πανεπιστήμια. Σε αυτούς τους προβληματισμούς, ο κ. Αναστασιάδης απάντησε στα «Ρ.Ν.»: «Στις μέρες μας τα μεγάλα διεθνή περιοδικά έχουν θέσει κάποιους όρους και κάποιες προϋποθέσεις, με βάση τις οποίες μπορεί να γίνεται ηθική και σωστή χρήση και με συγκεκριμένο τρόπο, των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης. Άρα οι κανόνες πλέον υπάρχουν και εμείς οφείλουμε αν αποδεχτούμε αυτούς τους κανόνες». Ουσιαστικά, όπως εξήγησε, τα εργαλεία ανίχνευσης της ΤΝ εξελίσσονται και τα μεγάλα επιστημονικά περιοδικά μπορούν να ελέγχουν την τήρηση των κανόνων. «Δεν είναι δηλαδή απλά ένας θεωρητικός κώδικας δεοντολογίας και όποιος θέλει τον τηρεί. Σιγά-σιγά ελέγχεται, στα αγγλικά καθολικά και στα ελληνικά με μια μικρή καθυστέρηση βαδίζουμε προς τα εκεί», κατέληξε ο κ. Αναστασιάδης.
Προφορικές εξετάσεις και εργαλεία εντοπισμού Τεχνητής Νοημοσύνης
Σε μία διαφορετική προσέγγιση, στο Παιδαγωγικό τμήμα δημοτικής εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης εξετάζονται από διδάσκοντες οι προφορικές εξετάσεις, ως αποτελεσματική λύση αξιολόγησης των φοιτητών, αποφεύγοντας έτσι τον κίνδυνο άκριτης αντιγραφής μέσω της ΤΝ. Σύμφωνα με όσα ανέφερε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», η Ελένη Κατσαρού, καθηγήτρια του τμήματος, «Δυστυχώς, ουσιαστικά σε πολλές περιπτώσεις οι φοιτητές αντιγράφουν μέσω των εργαλείων. Χάνεται δηλαδή αυτό που λέμε ηθική χρήση και χρήση με κοινωνική ευαισθησία. Είναι χειρότερο από λογοκλοπή, είναι αντιγραφή», σημείωσε και στην συνέχεια πρόσθεσε: «Προσπαθούμε να το αλλάξουμε τώρα, να κάνουμε δηλαδή πιο προφορικές τις εξετάσεις, τις παρουσιάσεις, δηλαδή να φύγουμε από την γραπτή εργασία». Σύμφωνα με την κ. Κατσαρού, η ΤΝ είναι ένα ζήτημα που απασχολεί πλέον όλα τα πανεπιστήμια στην Ελλάδα, τα οποία βρίσκονται σε φάση αναζήτησης λύσεων. Αναφορικά με την αποτελεσματικότητα του συστήματος των προφορικών εξετάσεων, η κ. Κατσαρού ανέφερε: «Και αυτό δεν είναι παιδαγωγικά σωστό, γιατί μπορεί εκείνη την ημέρα κάποιος να είναι άρρωστος και να χάσει την εξεταστική. Η γραπτή εργασία αντικατοπτρίζει καλύτερα την ποιότητα του κειμένου που μπορεί να γράψει ο φοιτητής». Όπως μάλιστα τόνισε, σιγά-σιγά ολοένα και περισσότεροι καθηγητές εγκαταλείπουν τον παραδοσιακό τρόπο εξέτασης με χαρτί και μολύβι, ωστόσο η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει να κάνει μόνο με αυτό. «Το νόημα είναι να μάθουμε να χρησιμοποιούμε αυτά τα εργαλεία, αλλά με έναν τρόπο ηθικά και παιδαγωγικά σωστό και όχι για αντιγραφή, με τρόπους που μπορούν να αναπτύξουν και την συνεργασία και τη δημιουργικότητα», κατέληξε.
Αντίστοιχα, στο Πανεπιστήμιο Κρήτης χρησιμοποιούνται πλέον όλο και συχνότερα από το διδακτικό προσωπικό εργαλεία που εντοπίζουν τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης σε κάποιο γραπτό κείμενο. Σύμφωνα με όσα ανέφερε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», ο Γεράσιμος Κάρουλας, στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης, αξιοποιούνται εργαλεία, αντίστοιχα με αυτά που εντόπιζαν κάποτε τη λογοκλοπή, αυτήν τη φορά για να δουν αν έχει συνταχθεί υλικό με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. «Πρόκειται για μία νέα τάση στο πανεπιστήμιο, η οποία ναι μεν δημιουργεί πολλά προβλήματα, αλλά ο εκάστοτε διδάσκων και τμήμα το διαχειρίζεται διαφορετικά. Έχουμε εργαλεία στα χέρια μας, άλλοτε λιγότερο και άλλοτε περισσότερα αποτελεσματικά, αντίστοιχα με αυτά που κάποτε χρησιμοποιούσαμε για τη λογοκλοπή», ανέφερε ο κ. Κάρουλας, σημείωσε ωστόσο ότι η ΤΝ στο πανεπιστήμιο δεν είναι κάτι που φοβίζει, αλλά περισσότερο κάτι που διαρκώς διερευνάται. «Επιχειρούμε να βρούμε τρόπους, ώστε τα παιδιά να αντιληφθούν πώς μπορούν να χρησιμοποιούν την ΤΝ, για να μαθαίνουν μέσα από αυτήν και να μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν για να παράγουν ακόμα καλύτερο αποτέλεσμα, με αρχή ωστόσο την αυθεντικότητα και την κριτική σκέψη», σημείωσε.
